sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Ti Career Guidance Program iti hayskul

MAKUNA a nagasat itan dagiti agad-adal iti hayskul, junior ken senior, ta adda dayta makunkuna a Career Guidance-da. Babaen ti pammilin ti Departamento ti Edukasion, maminsan iti makatawen, maangay ti Career Guidance Program (CGP), kangrunaan dagiti Grade 10 ken Grade 12.

Nairanta daytoy a programa para kadagitoy nga agpang tapno matulonganda nga agpili iti kayatda a kurso iti masanguanan. Kadagiti Grade 10, maisaganada wenno matulonganda a mangpili iti strand a serkenda iti panag-senior high school-da. Kadagiti met Grade 12, mabayabayda a mangpili iti kurso iti kolehio iti kasta ket saan a masayang laeng ti panawenda inton addadan nga agbasbasa.

Iti mapasamak a CGP, mabalin nga agtipon ti programa para kadagiti juniors ken seniors. Maawis dagiti nadumaduma a propesional (mannursuro, doktor, polis, inhiniero, nars, kdpy.) nga agserbi nga espiker. Agsao dagitoy kadagiti bambanag a pagmennamennaan dagiti agad-adal no kasano a pilienda ti maitutop kadakuada a kurso.

Mapasamak a kastoy tapno adda pamalpalatpatanda iti kurso a kayatda a tun-oyen. Ket no namnamaen dagiti ubbing nga adayo iti pagirayanda dagiti mapasamak gayam iti inda alaen a kurso, makapagpanunotda ket makapilida pay iti sabali.

Tapno di masayang ti panawen.

Sipud narugian daytoy a programa, adu metten ti naarisit a nabalitokan nga adal a mabalin nga ibinglay. Ket maysa man daytoy innak iburay ita a padas ken pammagbaga ti maysa nga ispiker (ni Ma’am Ana Rose Labbao) iti kalleppas a CGP ti pagadalan a pakaad-adipenan iti tisa.

Kastoy ti sibubukel a kinunana:

Saludsodek man: iti agdama, adda kadin napanunotyo a kurso a kayatyo nga alaen? Wenno naplanoyo kadin no ania ti kayatyo a pagbalinan iti masanguanan?

Mabalin nga adda kadakayon ti nakaplano. Ngem siguradoak a singkaaduanna ti saan pay. Apay ngata?

Mabalin a dida pay sigurado iti bagbagida. Mabalin a dida ikankano ti masakbayanda. Mabalin nga agduaduada no agtuloyda wenno saan iti panagbasada.

Ken adu pay a rason.

Ngem ania ngamin, aya, dagiti rumbeng nga aramiden tapno masinunuo ti pagturongan iti masakbayan?

Idi elementariaak, idi bassitak pay laeng (ngem agingga ita ket bassit latta) addan direksion ti biagko a kayatko a suroten. Sipud idi, kayatkon ti agbalin koma nurse. Inid-idolok idi dagiti makitkitak a nakapuraw ti unipormena a sumrek iti panggedan wenno trabahoda. Aglalo ta ti kangrunaan nga obrada ket tulongan dagiti masaksakit wenno dagiti kakabsat nga addaan iti an-annayen. Ta nagmayat man iti rikna ‘tay makatulong iti pada a tao. Agintsetsekapak pay kadagidi kaay- ayamko idi kaub ubingak.

Ngunit nang tumuntung ako sa hayskul, panahong nadagdagan na ng konti ang aking height, nagbago ang pananaw ko sa buhay at bigla ko namang pinangarap ang maging isang guro dahil sa dami ng mga nakilala kong mababait at mapagmahal na guro ng Aparri West National High School.

Gapu ngarud itoy, kas nakunakon, simngay iti riknak a kayatko met ti agbalin a kas kadakuada. Ngem nagamakak idi maammuakon a saan a kasta kalakana ti agbasa iti kinamaestra. Malaksid iti masapul a kinasirib ken kinapigsa ti pakinakem.

Ngem gapu ta talaga a kayatko ti agbalin a maestra, inyunnoyko daytoy kadagiti nagannak kaniak.

Pagdaksanna, talaga a naangaw ti kanito no maminsan. Adda dagiti pasamak a di maliklikan ken di namnamaen. Saanko a naituloy daytoy nga arapaapko. Ketdi, nangalaak iti IT (information techonology). Naileppasko met iti tulong ti Namarsua. Pagdaksanna laeng ta saanko metten a mausar iti trabaho. Narigatanak a nagsapul iti pangusarak gapu ta kurang height-ko. Halos lahat ng nakikita kong nakapaskil na Job Hiring ay may height requirement.

Agingga a napuotak laengen ti bagik a nangala iti unit iti Edukasion. Nalabit, kinunak iti bagik, saanko a linia ti information technology. Nalabit nga adda sabali a plano ti Dios kaniak. Ket nariing iti suli ti panunotko daydi panangid-idolok kadagti nagbalin a titserko idi addaak iti elementaria ken hayskul. Nakagaggagetda ken nakaan-anusda kadakami nupay sangkasulpengkami idi. Awan ti sabali a panggepda kadakami no di ti agbalin a “tao” iti masakbayan.

Iti anus ken determinasion nga agbalin a mannursuro, naileppasko met laeng. Nupay diak napagasatan iti umuna a panangpadasko nga ag-LET, saanak a naawanan iti namnama. Inggaedko ketdi ti nagbasabasa. Kaasi ti Apo, naipasak met laeng. Banag a dakkel a pagyamyamanak Kenkuana.

Kadagitoy a padasko, ania ti kayatko nga ipaawat?

Iti panangbirok ti kaibatogan a bituen, narigatanak nupay naplanokon idi ubingak pay laeng. Kayatna a sawen, adda ditan ti direksion a surotek; ti determinasion nga igamko; ti apuy a mangrubrob iti kalikagumko. Ngem narigatanak latta.

Ket anianto laengen kadakayo, addingko, no agpapan kadagitoy ket diyo pay laeng ammo ti kayatyo a turongen?

Ipaganetget wenno yun-unayko laeng kadakayo a sapay koma ta planuenyon ti masakbayanyo. Maaddaankayo iti direksion. Maaddaankayo iti arapaap.

Kasano a kitaen dayta a direksion? Kas kanayon a maibagbaga, adalenyo ti bagiyo. Kitaenyo no ania dagiti pagduyosan wenno pagaayatyo. Dagitoy ti rumbeng a pagbatayanyo iti panangpili iti kayatyo a pagbalinan. Naayatkayo met nga agisuro kadagiti ubbing? Apay a dikayo nga agmaestra wenno agmaestro? Naayatkayo nga agsurat wenno agreport iti sanguanan ti adu a tao? Apay a dikayo mangala iti kinaagiwarwanak (journalism). Naayatkayo nga agkalap wenno agmulamula? Apay a dikayo mangala iti kinaagrikultor? Naayatkayo nga agpappapintas wenno mangpappapintas kadagiti addiyo wenno kakasinsinyo? Apay a dikayo managala iti Beauty Care? Ken adu pay…

Ngem ania man a kayatyo, masapul laeng a buyogan iti determinasion. Masapul laeng a pursigidokayo. Kas masansana a maibagbaga, saan a tubeng ti kinarigat ti panagbiag. No nangato unay ti kayat a pagbalinan, saan a parikut dayta. Mangrugi iti baba. Umaddang no ania ti adda iti biag. Ket inton maragpaten ti nanumo laeng nga arapaap, mabalin nga aramaten dayta tapno matungpal met laeng ti nangato nga arapaaptayo iti biag. Saan a gulpien aglalo no san pay laeng a kabaelan.

Ngarud, addingko, kitaentayo ti bukodtayo a talugading, talent wenno sirib. Ditoytayo a mangrugi.

Tulonganyo ti bagbagiyo. Ken agkiddawkayo a kanayon iti tulong ti adda iti Ngato.

Kenkuana, saankayto a mapaay. Balligi ti maragpatyo.

Sapay ta kasta!

PASET pay ti programa ti panagsuot dagiti ubbing iti uniporme ti propesion a kayatda a pagbalinanto. Nakaay-ayat daytoy ta iti kinabuludboddan, kasla napaypaysodan a propesional. Adu a nagannak ti maragragsakan a makakitkita kadagiti annakda itoy a kawes wenno pormada ta kasla napaypaysodan a propesional. Banag a mangrubrob iti arapaap dagiti nagannak a mangpabasa kadagiti annakda.

Kadagiti met annak, saan a dida ma-motivate. Kas kadagiti nagannakda, ma-motivate-da met nga agtuloy nga agbasa.

Daytoy a programa ti Departamento, naimbag la unay. Dakkel a katulongan iti tunggal annak ken nagannak.Awan sabali nga idawdawat no di ti panagballigi daytoy…