Ti datdatlag a parsua iti Pebrero 29 (Umuna a paset)

SIAK NI Alfred Graniso Dumantay, agtawen iti duapulo ket lima ken baro pay. Naregget nga agsukisok ken agtakuat kadagiti bambanag a di gagangay, nga isu ti pagesman. Itoy a saritaan ti pagesman ket kabukbukodan a pakariknaan iti pannakapnek. Iti bukodko a panirigan, asinoman ket dinto pulos makarikna iti simbeng ti panunot no di mapnek ti aramidna.

A kas ita, saan laeng a mangsukisok kadaydiay datdatlag a parsua no di ket kasla adda mangibngikin wenno mangbilbilin kaniak a nasken nga aramidek tapno magun-odan ti maitutop kaimudingan. Diak nga ammo, diak a matarusan, ngem kunaek lattan nga adda di makita nga ima a mangiturturong nga aramidek, a nasken a sukisokek ti datdatlag a parsua iti Pebrero 29 tapno ngata mapasamak ti naikeddeng wenno responsibilidad a naipalay iti abaga no adda, no di man panangalaw ti kaaduan wenno puli iti nakas-ang a didigra.                                                                                                                                                                                                                                                     

Diak ammo no apay a dagiti saan a gagangay a banag ti pagesman. Siguro, a ket adda ti koneksionna iti maysa kadagiti inesseman nga inadal. Kaay-ayok a sukisoken dagiti supernatural, psychic ken paranormal phenomena; ta iti naminsan, ket nagadalak iti correspondence school ti kaarngi dagitoy a discipline iti kurso a – some mystical adventures – iti maysa nga ancient mystical order, a nakabase sadiay Califonia ken addaan iti lodges, order ken scribes kadagiti nadumaduma a pagilian, a pakairamanan ti Pilipinas.

Sakbay nga agturposakami iti Interdisciplinary Studies sadiay Ateneo de Manila University, insingasing idi ti nasinged a gayyemko ken kaklasek nga agessem met kadagitoy ken dadduma pay a linia nga agkamengak iti grupo nga Annabo. Adda kano kapada ti Annabosadiay Visayas a nagkamenganna. Isu nga agkamengak kano tapno lumawa ti lubong a paggarawak. Diak ammo no ania dayta Annabo a grupo idi damo, ngem idi naammuak a grupo dagiti agsuksukisok, mangad-adal ken agurnong kadagiti supernatural, psychic ken paranormal phenomena, nagkamengak a dagus ta ammok a matarabayak iti pagesman.

Kabasbasak ti salaysay ni Christine Marie R. Versoza a naipablak iti Tawid News Magazine, maipapan iti pasintawi wenno legend: “Maysa a tradisional a pammati, aramid a nalaokan iti supernatural, elemento ti mitolohia; wenno pannakailawlawag ti natural a pasamak, nakaskasdaaw wenno di mailawlawag; ken napasamak laeng iti maysa a lugar, a nagtitinnawidan babaen iti dila a kas historia wenno sarsarita ngem dipay pulos napaneknekan iti kinapudnona…”

Nabasak pay iti maysa a website a nangdakamat, a dagiti dadduma a pasintawi ket narigat kano a patien a maysa a piksion wenno adda kinapudnona, ta nagsisinnublatan laeng dagiti dila ken saan pay a naikur-it wenno naisurat. Possible pay a maysa nga oral literature.

Kadatayo nga Ilokano, narway dagiti oral literature wenno nagtitinnawidan iti dila, dagiti dipay naikur-it a sarsarita, mitolohia, pasintawi, historia, epiko ken dadduma pay a wagas a pakaagsawan iti impormasion ken marmaregmeg ti balitok nga usaren iti panagdaliasat iti dana ti biag. Dagiti oral literature nga ikut dagiti raconteur.

Daytoy ti kaipapanan ti literatura, ti panangtarabayna ti tao a mangdesdes iti dana ti biag, nga awitna ti kinaasinona wenno kabukbukodan identidad.                                           

Daytoy daan a kopia ti Tawid News Magazine ket inted ni Manong Rino a basaek kabayatan iti panagurayko iti inna panagisagana iti pagsanguanmi a merienda. Agurayak kano bassit ditoy nadaeg a salas ti bunggaloda ta isaganana ti miriendaenmi ken adda pay kasaona iti selpon, ken makatulong iti innak sukisoken.

Ni Manong Rino itan ti mangidaulo kadagiti mistiko ken Annabo iti Northwestern Luzon. Kunana itay a basaek ti salaysay maipapan iti pasintawi tapno maaddaanak iti kapanunotan iti kayatko a sukisoken, ti maipapan iti datdatlag a parsua iti Brgy. Paing, maysa a naulimek a lugar dagiti naanep a mannalon. Ditoy kano pakakitaan ti nakaskasdaaw a parsua.

Segun kadagiti dimmanon kaniak a sarsarita, tunggal dumteng ti Pebrero 29, adda ti agparparang a datdatlag a parsua sadiay Brgy. Paing, maysa kano a tao-a-billit: tao ti bagina, tao met la ulona ngem ti ngiwngiwna ket immaratiddog a sippit a kas iti sippit ti agila ken addaan iti nakapurpuraw ken naakaba a payak a naikonektar kadagiti nabaneg a takiagna, nupay addaan iti nabaneg a luppo ken gurong dagiti dapanna ket kas iti dapan ti agila nga addaan iti tallo a ramay iti masanguan ken maysa iti likudan ken addaan atitiddog ken natatadem a kuko, no agukrad dagiti payakna ket agakaba iti nasurok dua a metro, dagiti imana ken ramramayna ket addaan met laeng iti atitiddog ken natatadem a kuko. Dayta kano puraw a payakna no agam-ampayag iti kalangitan a daydayasen ti kabus ket maysa kano a naisangsangayan a celestial a buya a mangipasimudaag wenno mangipalagip iti kinaadda ti naun-uneg a relasion ti tao ken ni Inang Kalikasan – maysa a palagip a di rumbeng a barengbarengen.

Laeng ta, mangrugin nga umad-adayo ti relasion dagiti dua gapu iti panangrames ti tao ken Inang Kalikasan; a kasla saan nga ammo ti tao ti kinaasinona, a sangatulnek laeng a paset ti nakaparsuaan, nga anak ni Inang Kalikasan.

Kayatko nga ikur-it dayta a pakasaritaan iti Brgy. Paing, a kas paset ti napalabas a kabibiag ni Ilokano ditoy makin-laud a paset ti Luzon. Adda atapko a daytoy a pakasaritaan ket dipay naikur-it. No addaman immunan a naikur-it wenno addanto sumarsaruno a bersion, ti suratek ket ti bukodko a bersion ken sukisok. Awitko met ti Nikon D5600 Digital Single Lens Reflex (DSLR) camera ken tripod para itoy a sukisok.

No apay nga aramidek daytoy? Kas akem iti naikumit a talugading ken nairamen iti kinatao, a saan a pulos mapagkedkedan. Awis ti pagesman, a kas kuna dagiti dadduma.

Iti panirigak, ti tao ket nasken nga aramidenna ti naikumit kenkuana a responsibilidad, lalo no dayta ket makabadang iti panangsalbar ti sangkataoan wenno ti kaadduan, a saanen a maliklikan no daytan ket naikur-iten a kaikarian. Iti ababa a pannao, saan a maiparbeng a tarayan ti responsibilidad ta kaadduanna a kaso ket babalawen ti bukod a konsensia.

Ti Northcentral Luzon Scribe ti Annabo ti nakaikappengak a mangsakop ti probinsiami. Naikappeng wenno associate ti grupo nga Annabo iti Psychic Society of the Philippines, ken iti Paranormal Quest of the Philippines – dagiti grupo agim-imbestiga, a kas eskribo wenno tagakur-it, agur-urnong kadagiti supernatural ken kaarngina a mapaspasamak iti aglawlaw, iti gimong, ken iti kalangitan.

Kayatko a paneknekan no pudno ti sayangguseng ti maipapan ti tao-a-billit iti Brgy. Paing, iti Bantay Catayagan. No maysa laeng daytoy a gagangay a pakasaritaan wenno bunga ti alikuteg nga imahinasion ti mannurat wenno asinoman a raconteur; wenno saan, addaan iti kinapudnona, a pakasaritaanna ken no apay a timmaud daytoy a nakaskasdaaw.

No adda pakasaritaanna, kayatna sawen, naikonektar iti mistikal a banag, a saan nga iti folklore ken sarsarita ken dadduma pay. Posible pay a naikonektar iti historia, pannakigasanggasat, epiko, ken sarilaysay wenno chronicle. No naikonektar kadagiti nadakamat, nalabit nga adda kinapudnona wenno sumagmamano a detalie ti kinapudno. Ta adda met dagiti pakasaritaan, nga iti panaglabas ti tawen nagbalinda laengen a linabag ti napalabas.

Nabasak iti maysa a libro a nangdakamat, a sumagmamano a pasintawi ket addaan iti kinapudno iti napalabas, ngem iti agdama ket maysa laengen a naidumduma a pakasaritaan. Dagiti dadduma ket bunga laeng ti alikuteg a panunot ti piksionista, raconteur wenno asinoman a nawerret ken nalawa ti pagay-ayaman ti imahinasionna.

Narway dagiti pasintawi ken dadduma pay nga inkur-it dagiti kameng Annabo iti Northwestern Luzon Scribe, Northcentral Luzon Scribe, ken North Luzon East Coast Scribe a ka-Ilokanoan a paset ti pagilian. Masarakan dagitoy a sinurat kadagiti biblioteka dagiti lodges ken order; adu pay dagiti personal nga ikut dagiti kameng, a gagangay nga isu a mismo iti akinsukisok ken preperensiana nga adda iti ikutna ti panangaywan ken preserbasion.

Minirak, bininsabinsak manen, inutobko a nalaing ti salaysay ni Christine Marie R. Versoza iti Tawid News Magazine, ket naituon iti immatangko, iti punto a ti pasintawi ken ‘napasamak laeng iti maysa a lugar’ nga awan kadagiti sabsabali a lugar.

Immapay iti panunotko ti nabasak met a libro: ti pasintawi iti maysa a lugar ket saan a masarakan iti sabali a lugar; nupay kasta, adda dagiti agkaarngi iti pisikal a langa, ngem agsabalida iti pakasaritaan ken namungayan.

Kadagiti nagkauna ken iti agdama a naikur-iten nga eskribo maipapan iti supernatural, psychic ken paranormal phenomena ket adda sumagmamano a masarakan a detalie iti panagpada ti pisikal a langa dagiti dua a pasintawi ngem agdumada iti pakasaritaan ken panawen.

Isu a kayatko a sukisoken ti datdatlag a parsua iti Pebrero 29, nga ikur-it wenno isurat no diman ilibro tapno tumipon a kas paset ti lasag ken dara ti Literatura Ilokana!

(ADDA TULOYNA)