Ti Di Maawatan A Daniw

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.

 

Sumagmamanon dagiti naawattayo nga email ken  texts nga agsalsaludsod ti nanumo a kapanunotantayo maipapan iti daniw. Kastoy ti pakabuklan ti maysa kadagiti saludsod: Basol kadi ni mannaniw no saan a maawatan dagiti readers ti daniwna?

Sungbatak daytoy babaen ti bukodko a panirigan ken kapanunotan. Ti sungbatko: depende no ania a klase a daniw dayta. No ania ti intension ti daniw. Kasano a naiyebkas: Personal? Agiladawan? Agkumpara? Maipapan iti daniw-gimong ket agdillaw wenno manggutugot (persuade)? Wenno ania?

Sumangbay ti daniw iti nagduduma a wagas ken rason, no apay nga addada a limtaw wenno naipaablaak a mabasa. Nasken nga awaten no ania ti makagapu no apay a dayta ti indaniw ni mannaniw. Adda ti rasonnam – bukodna a rason wenno purpose – no apay nga inaramidna dayta a daniw. Adda pay rason nga impablaakna. Ngarud, dakkel ti responsibilidad dagita a rason tapno maawatan a nalaing ti daniw.

Saludsod met: Ania ti nangiduron kenka tapno basaem ti daniw? Gapu kadi ta aramid ti am-ammo wenno pagayam isu a basaem dayta a daniw? Wenno basaem kadi ta awan ti maaramidam ket pagpalnedam ti oras wenno pangay-ayom iti turog? Wenno saanmo a basaen dayta a daniw gapu ta dimo am-ammo ti mannaniw?

Biddut dagitoy a rason, ta kangrunaan nga intensiontayo iti panagbasatayo iti daniw ti pannakaawattayo iti kayatna a sawen, saan ket a ti kinaasino ti mannaniw.

Kasano a maawatan ti daniw? Kitaen nga umuna no asino ti ispiker. Iti panangammo ti kinaasino ti ispiker maammuan met ti kinaasino, pakaiturongan wenno  pagserbian kadayta a daniw. Agpaay kadi a para iti maysa a persona wenno ad-adu pay? Agpaay iti ili wenno dagiti amin nga umili? Panangiyebkas ti an-anek-eken, karirikna, wenno ania? Nasken a dasigen nga umuna dagitoy tapno matarusan.

No para amin nga agbasbasa ti intension ti daniw, ania a klase ti daniw dayta? Manggutugot kadi? Mangaw-awis kadi? Agiladladawan kadi? Agis-istoria kadi? Agpakatawa kadi? Wenno ania?

A, adu pay dagiti nasken nga ammuen nga umuna ni readers sakbay a maawatanna ti daniw. Dayta kinaasino ti ispiker ken ti pagpaayan dayta a daniw ti nasken nga umuna a maammuan  sakbay a maawatan a nalaing.

No saan a maaramid daytoy wenno dagiti addang a panangammo, saan a maawatan ni reader iti kaanoman ti daniw a binasana; lalo pay a saanna a maawatan ti daniw no dina kayat nga awaten, masadut a mangawat wenno aniad’tan a rason—ket iti sumatotal iti amin ket ti posision a saan a maawatan.

Itoy a kaso, kasano ngarud a maawatam ti daniw no umun-una met dayta panangideklaram a dimo maawatan? Isu a dimo a maawatan ta dimo kayat nga awaten.

Nasulit ti agbasa ken umawat ti daniw? Mabalin a saan, mabalin a wen. No saanka a masulit nga agbasa iti daniw, uray ania a daniw ket para kenka. Ngem no masulitka a mangbasa ken manganag ti kaipapananna lalo dagiti addaan nauuneg a balikas a nakaibudakan dagiti tayutay, saan nga agpaay kenka ti daniw.

Agsublitayo iti saludsod: basol kadi ni mannaniw no saanda a maawatan ti daniwna? Saanna a basol daytan no saan a maawatan da readers wenno dida kayat nga awaten. Saanen a responsibilidad ni mannaniw nga ilawlawag ti daniwna. Responsibilidad ni kritiko ti mangilawlawag no ania dayta: ti pagsayaatan ken pagdaksan ken pakaitarusan (significance) ti kinapategna a kas sinurat. Ta dayta ti aramid dagiti kritiko, saanen a responsibilidad ni mannaniw.

Uray iti sarita, nobela ken dadduma pay a bunga ti piksion ket saanen a basol ni mannurat no dida maawatan ti sinuratna, lalo no daytoy ket sinurat a mangtukod iti intelektualidad dagiti agbasbasa.

Ngem no awan dagita sumagmamano a nadakamat, nangruna la unay dayta intension wenno panggep ken adu pay nga eskinita, kueba, bit-ang ken expressway ti simsimrekan nga awan met kaipapanan ti kayatna nga ibaga, umayonak iti paratang dagiti dear readers.#