Ti Eksperiensa ni Ilokano ken ti Pantasia

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

 

Iti pammaliiwtayo, di unay maikaskaso (reduce in importance) ti literatura a para ubbing, uray no nalaklakan ita ti mangadaw kadagiti reperensia no kasano ti agsurat kadaytoy a genre tapno lalo pay nga umamnut ti kapanunotan iti suraten nga idea. Ngem saan met nga awanen a kasapulan ti kinadda ti pamalpalatpatan no kasano a suraten. Kas pangarigan, ti maysa a pantasia. Ta kaay-ayo ngamin dagiti ubbing ti pantasia.

Kadagiti naglabas a dekada a pitsido ti gunay  ket agpatingga laeng ti  mangbirok iti kasapulan a reperensia a no ania ti adda isu ti usaren; Kumpet dagiti dadduma, no di man kaaduanna, iti ultimo a rekursos nga isu dayta pananggaod iti bukod a bilog, total adda met pamalpalatpatan ni mannurat iti elementaria a proseso no kasano ti agsurat iti sarita.

Siempre, kasapulan dayta elementaria a proseso ta no awan dayta agbalin met a nabalang wenno maiyaw-awan ti sinurat; saanna a maited ti pannakapnek iti panagbasa ta agkallasawan; no mula koma ket nalangto ngem eppes dagiti bungana—ampaw. Adda kurang dagiti ramenna wenno rekadosna.

Ad-adu koma pay ti masurat a kastoy tapno ad-adu met laeng ti maengganio nga agsurat. No ngamin ad-adu ti basaen, ad-adu met dagiti maawis nga agsurat.

Ngem ti rigatna iti agdama, manmano ti mabasa a literatura a para ubbing. Adda met ketdi ti Cabie Awards a posible a pangiruaran ti kastoy a klase ti sinurat, ngem kasapulan ti ad-adu pay nga outlet a pangiruaran tapno lumangto ti paratignay.

Ipatulod kadagiti publikasion, iti Tawid News Magasin wenno iti Bannawag Magasin wenno iti agbinulan a Timpuyog Journal. Tallo a publikasion nga agipabpablaak a regular kadagiti bunga iti literatura Ilokana. No nasayaat la ketdi ti pannakasuratna ken makaay-ayo, ken kabarbaro ti idea nakananama a maipablaakda. Dayta kabarbaro nga idea ti kangrunaan la unay a rekititos itoy.

No kayatmo met, agsuratka iti sabali a lengguahe malaksid iti dilam—agsuratka iti Tagalog wenno English ta ad-adu ti pangiruaran nga outlet, ad-adu dagiti pakontes itoy ken publikasion nga umawat.

Ngem kas iti dati nga irekrekomendami, nasaysayaat no agsurat iti Ilokano experience ta uray ania ti medium ti usarem nga agsurat saan a mapukaw ti kina-Ilokano.

Uray dagiti immunan a mannurat nga Ilokano iti Tagalog, English ken dadduma pay a lengguahe ket dida inibbatan dayta Ilokano experience kadagiti sinuratda. Ta dayta ngarud nga Ilokano experience ti pakakitaan nga aramid dayta ni Ilokano. A dayta ket paset ti literatura ni saluyot uray saan a nasurat iti bukod a dila.

Kadagiti dadduma ket ibilangda a paset wenno literaturada dagiti sinurat a nangawit iti eksperiensa uray saan a nasurat iti kabukbukodan a dila, kas iti Bikol, Kiniray-a, Waray ken dadduma pay. Bigbigenda ti autor a taga-sadiay a lugar—lalo dagiti sinurat dagiti naiyanak nga agnanaed sadiay iti agdama wenno saan, addaan iti kapuonan wenno ramut ken dagiti naikamang sadiay.

Intay man taldiapan ti pantasia. Uray no sangkataldiap laeng dagiti sumagmano a ramen.

Ti kaaduan itoy a sinurat ket dagiti animorphisism wenno dagiti karakter nga animal nga agsao, agakting ken agpanunot a kas tao, ken dadduma pay. Saan laeng a dagiti ayup no di ket uray dagiti karkarna a nagbiag nga ikkan ida iti naintaoan a talugading. Iramanen dagiti tattao nga addaan iti naisalsalumina a talugading nga adayon a maidilig iti gagangay a tao.

Gagangay ti balabala daytoy a mangrugi  iti “Iti maysa nga aldaw…’” ken aggibus iti “…ket nagbiagda a siraragsak…” wenno dagiti saan a nagballigi a negatibo nga ugali, aramid ken dadduma pay. Dagiti addaan iti supernatural powers wenno dagiti alien, magical creatures ken dadduma pay a saan a sakopen ti siensa ken teknolohia.

Dagiti surreal bersion dagiti napudpudno a pasamak, iti agdama a panawen wenno saan, dagiti pasamak a mapasamak laeng babaen iti bunga ti panunot. Ti surrealistic daytoy iti mamagganas wenno mamagguyugoy kadagiti agbasbasa iti kastoy a genre.

(Adda tuloyna)