TI GAYYEM NI ANGKEL ABE

Sarita ni Errol Liquicia Abrew

(Maikapat a paset)

Iti panagsubli ti kappia, inurnosmo ti panagbiagmo. Nagbalinka a drayber ti pagpasahero a bus nga agbibiahe ditoy ayantayo. Nagadalka iti panagmekaniko iti maysa a correspondence course. Adu ti nagraem iti kinalaingmo a mekaniko. Andar la ti lugan a denggem ammmomon no ania ti sakitna, angkel. Sika ti nangisuro kaniak nga agmaneho.

Ket iti panagmanmanehom a naam-ammom ti kapintasan a balasang dagiti ag-Bacungan. Isu ni Anti Pepay, kabsat a maikatlo ni Nanay Bebang nga inak. Soldado ti inaunaanda a maymaysa a lalaki, ni Angkel Felimon a soldado met kas kenka. Isuna laeng ta napasag iti lugar a ditayon ammo ti ayanna. Ti inaudian ket ni Anti Doring, ti kasariritanda amin, a kadawyan a galad dagiti ag-Bacungan. Maysa kadagiti kaunaan a taga-Caba a nagturpos idiay UP Diliman iti kinamaestra.

Kadagiti lima a pinutotmo (uppat a lallaki ken kimmot a babai), ni ‘insin Carlos nga inaunaan ti kasariritan. No ania ti naknakanna ketdi, ta kadakam amin nga agkakasinsin isu laeng ti nangala iti kurso a pulitika. Ngem madlawko nga idi adda pay la iti sekundaria ket agduyosen iti Social Studies ta kanayon a perpekto ti iskorna no kasdiay nga ageksaminda.

Kuna naminsan kaniak ni ‘insin Carlos nga adda kano susik iti nagbaetanyo nga agama, angkel. Ngem tay kunana a naimprinsipiuan kano a panagsupadi iti kapanunotan. Agpatingga laeng met idiay kunana. Saanna kano a kanunongan ti panangibilangyo iti sairo a pudno a gayyemyo, angkel.

Adda iti makatlo a tawenna idiay Diliman ni ‘insin idi sinukisokna dayta nga isyu. Nga isu gayam ti maysa a rason no apay a nagbalin nga aktibista iti radikal a makinkannigid. Isun a mismo ti napan nakikappon iti tsapter nga ayan dagiti ag-Palabay. Ammok ta nagkuyogkam idi, ngem saanak a nagkameng ta kasla maalliaw a makasidduker ti riknak iti maris-dara a naaramat kadagiti nagkaadu a lupot ken papel nga adda maso ken kumpayna iti uneg.

Kunana a kadagiti innem a pulo ket innem a nasion a kimmappon iti gayyemmo iti daydiay a gubat, dagiti laeng kano kailian a beterano ti nailaksid iti dayta a benepisio para kadagiti beterano. Gapu kano iti dayta demonio a nairagpin iti Rescission Act of 1946 a saanda a bigbigen a makuna nga “active duty” daydiay a panagserbisioyo gapuna ta parte ti tulag ti panagbalin ti pagiliantayo nga agwaywayasen. Kasta met a dagiti la kano disability ken burial benefits ti maited. Nalawag kan a diskriminasion daydiay. Ket nakuna la ket kad ni ‘insin nga ayannan dayta a panaggayyem?

No mano met a rali ti inatindiran ni ‘insin a nangipukpukkawanna kadagiti islogan a maris-dara kontra imperialismo ti gayyemna idi dekada sitenta. Matay-rurod ti kaunaan amin a gundaway tapno maipeksana ti ipagarupna a pannakairurumen ti dayawmo. Nagiray a nagpakannigid a naminpinsan ni ‘insin. Iti puli ti ag-Calimlim-Arlegue-Bacungan, isu laeng ti makaawat kada Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Ilich Lenin ken Mao Zee Dong.

Anian nga utek, ngem utek met a minansaaan dagiti awanan-Dios,” irupanget ni Anti Pepay no kasdiay nga idayawdaka dagiti kailian ‘insin.

Iti maysa a teach-in idiay eskuelaanmi a naatendarak idi, ni ‘insin ti nangibinsabinsa kadagitoy nga aydea a diakon malipatan ta naigameren ti panpanunotko numan pay agbeddal ti dilak no kasano a mapagsisilpok ti panangawatko no kadagitoyen a panawen a naikupinen iti pakasaritaan.

Kasano ngarud ti pudno a pannakaawat iti rebelion no ignorantetay met kadagiti aydeana?’ saludsod ni ‘insin kadagiti intelektual a di makalawlaw-kelleb.

Ngem kunam met, angkel nga awanen ti napimpintas pay ngem ti demokrasia. A ti gobierno a nagtaud kadagiti umili, naggapu kadagiti umili ken para kadagiti umili ti kasayaatanen a klase ti turay ken panagturay iti rabaw ti daga kas inrugi ti sibilisasion dagiti Griego. Ken kangrunaan ti amin kunam, addaan pudno a wayawaya dagiti agila ken amin a nagdissuanna a saan a masarakan kadagiti tigre nga aglinglinged manipud likudan ti kurtina a naaramid iti landok wenno nalaga iti kawayan. Saan a nagbayag, pimmudno dagidi paliiwmo, angkel. Narebba dagiti alad idiay Berlin ket ti daga a nangrugian ti padeppa a maso ken kumpay arig nagpatnag laeng nga inalun-on ti glasnost (openness) ken perestroika (economic reforms) ti nanginaw nga ag-Gorbachev.

Ngem siak akuek, angkel a medio agirayak tay pammati ni ‘insin. Gamin kunana met a ti “democracy is a government buy the people, off the people and fool the people.” Wenno gapu ngata ta agsupadi met ti henerasiontayo? Ngem kuna met tay propesormi a maysa kano daytoy nga alienation wenno kinaganggannaet, “the dislocating effect of a defective educational system,” kunana. Agpayso met ta ditoy eskuelami ita, saandan nga ikaskaso ti History. Ket nalagipko la ket tay wingiwingmo idi maysa a pangaldaw a panagbuyam ti TV ta tay maysa nga inosente ken nagsimple a saludsod diay host no ania ti nailian a sabong ket cauliflower ti insungbat tay lalaki a sipapasindayag pay a nangibaga nga uppat a pulon ti tawenna.

Unayen anakko! Sampagita kunam a!” kinunam a sidudungngo iti nakalipaten a kailian kadagita datos nga uray addatayo pay la diay elementaria ket ammotayon.

Ket nakunam iti paliiwmo a nagbalinen a bambanti ken pabula ti kabibiag ken pakasaritaan dagiti bannuartayo. Nagbalin a seremonia nga awan kararuana ti panagayat ti pagilian – ipatay ti ima a kannawan iti batog-puso ti agbeddal-mapugsat a panangkansion ti nailian a kanta. Unayen. Ket amkem a dumanonto met ti panawen a sinan-sine laengen ti panagkita wenno sinan-pag-ong-bakes ti panagdengngeg dagiti appokom no estoriaem ti panagpipinnaltogyo kadagiti annak ti init. Ta ti ammoda ket tay es-estoriaen tay kaarrubatayo a ni Merle a japayuki. Sakang nga uppat ti ramayna ngem kanayon met a lima ti regalona. Adda met rason dagiti paliiwmo, angkel ta kadagitoyen ket dagiti man kunkunada a marketable skills wenno kurso a bukasional ti isuro kas diktar ti gayyemmo a kondision sakbay nga agpautangda’t pondo para ti edukasion.

Numan pay saanyo a naigawid ken ni Anti Pepay ti kinasukir ni ‘insin, dikay latta met naum-uma a namagbaga kenkuana. Kanayon a bersikulo ken kapitulo ti almusar, pangaldaw ken pangrabii ni ‘insin tapno mabinor kadagiti sursuro idiay Roma 16:16. Saan a nagbayag, natiliw da ‘insin idiay siudad, kangitingitan ti diktaduria idi.

(Adda tuloyna)