TI GAYYEM NI ANGKEL ABE

Sarita ni Errol Liquicia Abrew

(Maikalima a paset)

Ammok lattan a naparparigat isu ta di napantay bimmisita a tallo kada ‘insin Badas ken sika, inyaraas kaniak ni ‘insin a kinuryenteda kan ti butillogna. Pinainumdakan iti sangalata a danum sada imbaddek. Ken adu pay a panagipakita ti kinapasista ti estado. Amkek idin a daydiay ngatan ti rissik a mapanen iti sabali a dalan nga agturong idiay bantay. Ngem nagtalinaedka latta a kalmado, angkel. Magagaran unay dagiti saksakami ken ni ‘insin Badas iti pannagnatayo nga agturong-uneg idiay kampo. Ngem nagtalinaed a natanang dagiti addangmo a nagna kas iti agnanayon nga aramidmo sigud-sipud.

Carlos, anak, saanmo a panggepen ti aglibas. Ipamuspusak a makaruarka ditoy. Urayem la bassit ti tiempo,” nakunam ken ‘insin idin ta nayalis isuna idiay baludan asideg ti dan-aw. Ta madlawmo nga addansa panggepna ta nadanontayo a madama ti joggingna a dapan-dapan iti dayta nga agsapa.

Wen Tang,” kunam, ‘insin, ngem nariknak a kasla pammagusto laeng daydiay a sungbatmo. Adayo ti imbaut a taldiap dagiti paningkiten a matam a binuyogan ti nauneg a sennaay a binulosam.

Iti panaglabas ti aldaw, napanunotmo a suratam ni Angkel Abe, ti gayyemmo. Inrugim tay presidenteda a sigud a mannalon iti mani. Awan, uray pammagusto la koma dinaka man la sinungbatan. Damdamagem no ania metten ti kasasaad ti kari daydi kailianna a nagkari. Sangkadagullit mo: “Saanminto a kalipatan wenno panawan dagiti nakirupak wenno makirupakto para kadakami.”

Imbag la ketdin ta maysa la tawen a nabalud ni ‘insin. Kalpasanna isu metten ti panagturposna. Anian, magsitakder pay amin a nakaturposanna idi maawagan ti naganna numan pay awan met letra’t Griego a naalana. Diyo man nagawidanen a mapan ageskuela diay Siudad dagiti Saleng ni ‘insin tapno mangala ti masterna ti management.

Kastoy ti pakabuklan ti panangiladawanyo idi ken ni ‘insin: maysa a simut-simot a naladaman. Anian. Ngem ti balbaliw a panagsublina iti lawag ti pudno a pagbabakalan ti biag ti nangipaayanna ti panawen ken utekna. In-inut a naanninawan dayta a simut-simot kunayo ti kinapudno a no duapulomon ket saanka pay a simut-simot, awananka ti puso; ngem no aguppat a pulomon ket simut-simotka pay laeng, awananka la ketdi iti ulo.

Dika naupay. Sinuratam manen ti gayyemmo. Ngem kaskasdi nga awan latta’t nagbanaganna. Awanen, nanglipaten diay gayyemmo, kunkunami kenka. Ngem kunam met, angkel, a ti panaggayyem adda ngayedna a saan a makita ni ayat. Ngumayed daytoy no masubok kadagiti lapped ti saan a panagkinnaawatan. Ti napudno a panaggayyem uray tubngarenna ti panawen dinto pulos agbaaw ken awan pulos agari nga apal a mangdadael ti nagbaetan ti panaggayyem. Adda bukodna a pantok a di am-ammo ni ayat. Ni naminsan man, dikam nangngeg wenno napuotan a nagpangres wenno timmupraka iti likudan ti gayyemmo.

Pinadasmo manen ti nagsurat iti maikadua a gundaway. Kas iti sigud, didaka nga ingkaskaso. Sino met ngamin ti mangikaso aya ti maysa la a sarhento? Wenno napuskol kadi ti inabel ti burukrasia ti gayyemmo a pulos awan sentimiento ken sentimentalidad a panangipategna iti panaggayyemyo? Agpayso kadi nga awan ti permanente a gayyem wenno permanente a kabusor ngem adda permanente nga interes a masarakan iti uray sadinno man ken uray siasinno man? Nagbalin kadin a manangirurumen ken awananen naintaoan a sistema ti burukrasia ti kakaisunan a pulis ti lubong

Kunan ‘insin nga ti gayyemmo gayyemna laeng dagiti adda pakasapulanna. Narabaw a klase ti pannakigayyem. Idi nalpasannan ida, imbellengnan kas basura. Manodan a nagbanag a kasta? Adudan a, maysan tay kailiantayo a taga-Batac. Kunan ‘insin ti gayyemmo maysa a miron nga estado, namber wan a terorista, namber wan a butangero ti pananglimlimo na a pulis ti intero a lubong. Agparnuay ti gubat tapno makalako laeng iti armas. Kasla manggagamud nga uray kadaraanna gamudanna kas iti inaramidna no naminano kadagiti pinagbalinna a tirtiris ken agpalpalimos tapno saan laeng a maksay ti nangisit a birtudna.

Renespetar mo ni ‘insin, ti prinsipiona ken paniriganna. Nakunam, saankay gamin a nagpada ti padas iti panagsungani iti pannakaitaoyo itoy a lubong. Nakunam, mabalin nga naranaan laeng ni ‘insin ti panawen a ti gayyemmo nagaambonan dagiti adda limed nga adiendana a kinullaapan dagiti kurtina. Ti uneg laeng ti nagburekan ti daram iti tunggal gusod ti kaunggam kadagiti unget, ken matay-rurod nga arungaing a nagaon kadagiti bibig ni ‘insin. Saanmo a tinubngar wenno nakidinniskutir iti panagpinnapilityo iti panirigan ken tagipatgen. Kinunam kaniak a sabali ti henerasionyo iti henerasionmi. Ken impanamnamam a no mauraymo ti gayyemmo a makalagip ken tumaliaw pay mauraymo met ni ‘insin nga agsikig iti kannawan ket makariing.

Tawen 1981 idi malpas ni ‘insin ti masterna. Madaman nga agtrabtrabaho daytoy iti gobierno. Sa la agawid no umayna iyawat amin tay sueldona kadakayo ken Anti Pepay. Idiay sa ketdin ti nangibukbokanna ti saan a nagballigi a rebolusionna kunkunam idi. Adu ti nagraem a babbai ken ni ‘insin. Ngem dinan sa ket masaparan ta uray dominggo ket mapanna kitaen dagitay mannalon ken mangngalap a madamana a sansanayenna iti makunkuna a community organizing. Pulos di namansaan dagiti im-imana ti kadawyan ti gobiernotayo bayat ti panagserbina. Ngem naputed daytoy gapu ti ikkis dagiti umili idiay EDSA nga immuna ta maysa kadagiti ahensia nga ayan ni ‘insin ti pinukaw ti simmublat nga administrasion.

(Maigibusto)