Sarita: Ti “Gulayan Sa Paaralan” (Umuna a paset) | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

Ti “Gulayan Sa Paaralan” (Umuna a paset)

“LET’s go green,” imbilin kadakami ni Sir Omar Osvarez, ti kabarbaro a prinsipalmi ditoy Cabaybay West National High School, iti inangayna a meeting iti dayta a malem ti Biernes. Apagsagpat a limapulona. Agtayag ngata iti lima kadapan ken innem a pulgada. Dakkel ti panagkakaingasda ken ni Michael V. wenno Bitoy nga idolok nga artista no panagpakatawa met laeng ti pagpapatangan. Agkatimbukelda la unay iti rupa. Isuna laeng ta nataytayengteng a kayumanggi ti kudilna.

Agdua a bulan pay laeng ni Sir Omar ditoy CWNHS itoy nga Agosto. Iti isla ti Lamiguin ti naudi nga assignment-na sakbay a nagbalin a prinsipalmi. Ngem ketdi, taga-Banglesteros, ti ili iti lauden ti Nipari nga akinsakup iti Brgy. Cabaybay a nakaisaaadan met ti eskuelami.

Imbaskag ni Sir Omar ti planona iti pagadalan iti kalkalpas nga umuna a General Meeting-na kadagiti nagannak. Kiniddawna ti pannakitinnulong dagitoy iti ania man a pagsayaatan ti pagadalan a para met laeng kadagiti ubbingmi.

Iti umuna a taripnongmi ken ni Sir Omar, naibaganan nga umuna a tratarenna ti kinadalus ti aglawlaw. Masapul a makaay-ayo iti panagkita. Madalusan dagiti ig-igid ti alad ken pader (saan pay a sementado amin nga alad). Maikkat dagiti awan iti lugar a nagtubo a mulmula, kangrunaan dagiti ruot a mangrugin a mangilemmeng iti pader. Iti kasta, saan nga agadu dagiti lamok. Ken lumasbang ti aglawlaw.

Kinunana pay a maurnos dagiti masetas kadagiti plantbox iti sango ken likud ti tunggal siled. No mabalin, masuktan koma dagitoy iti nateng. Masapul a maipakita kadagiti ubbing ti kinapateg ti pannakasukay ti daga.

Saankamin a nasdaaw iti dayta a kinuna ti prinsipalmi. Malaksid a sagudayen ti maysa a pammilin ti kaadda ti makunkuna a Gulayan sa Paaralan, TLE (Technology and Livelihood Education) major pay daytoy. Asideg ngarud ti riknana iti Agrikultura.

“Pagmulaantayo ngarud, sir?” sinaludsod a dagus ni Ma’am Jona a maysa a Math major.

Nailet ti solar ti CWNHS. No labsen ti manarita, awanen ti itiitan iti uneg. Iti aglawlaw laengen ti open gym ti adda space-na. Ken ti bassit-usit nga espasio iti likud ti tunggal building a no arigen, kabatog laeng ti sagumaymay.

“Dagiti bakante,” awan rigrigatna a sungbat ni Sir Omar. “No kayat, adda pagmulaan. Makamula pay dagiti tagasiudad, datayonto la ketdin ti saan?”

“Narigat nga agbiag ti mula ditoy, sir,” kinuna ni Ma’am Mayla nga aw-awagan dagiti ubbingna iti tayamutam gapu iti laingna a sumarita iti biag ti no asino la ditan— a pakairamananmin a kakaduana no dadduma.

“Pagkunaam, ma’am?” adda siddaaw iti ikikita ni Sir Omar ken ni Ma’am Mayla.

“Pagaammoyo met, sir, a baybay iti likud dagiti pasdektayo,” nakataltalek a sungbat ni Ma’am Mayla. “No sumangbay ti panawen a napigsa ti angin, kessetenna dagiti mula gapu iti apgadna. Padasmi daytan, sir.”

“Kasta?” Napanganga ni Sir Omar.

“Wen, sir,” kasla napagustuan nga ania ni Ma’am Mayla. “Idi awan pay dagiti building ti TLE laboratory a dumna iti baybay, permi a pannakakset uray dagiti masetasmi. Awan a pulos ti agbalin. Napintas pay laeng ti rubuatda iti damo. Ngem iti oras nga addan dayta napigsa nga angin, awanen, in-inutdan nga aglaylay ken matay, sir.”

“Agpayso dayta, sir,” inkanunong met ni Ma’am Angie a maysa kadagiti nagkauna a mannursuro ditoy agmaysa ket gudua a dekada pay laeng a pagadalanmi. “Isu a napanunotan idi ni Sir Narglon,” ti dati a prinsipalmi, lima a tawenen ti napalabas, ti kayatna a sawen, “a pinaaladan iti kawkawwati ken a nakaiballaballaetan dagiti naipamula a niog. Ngem idi agdakkelen dagiti niog, ken nakarukrukbosen dagiti nayalad, apagisu metten a dimteng dagiti baro a building-tayo. Kapilitan a naisakripisio dagitoy ta isu laengen ti mabalin a pakaisaadan dagiti pasdek. Gapuna nga ad-adda a kasla immasidegtayo iti baybay.”

Nagtungtung-ed ni Sir Omar. “Narigat ngarud no kasta. Sayang laeng ti bannog.”

“La ketdi, sir!” nakalawlawa ti isem ni Ma’am Mayla. “Ken maysa pay, awan iti panunot dagiti ubbing ti panagmulamula. Dimmakkelda iti karayan ken baybay ket ganggannaet kadakuada dayta.”

Napanganga manen ni Sir Omar.

“Kapadasanmi pay dayta, sir,” inkanunong a dagus ni Ma’am Jona. “Pagraranggasanda dagiti masetas. Kasla saanda nga ammo ti pategda. Saplisaplitanda iti kaykayo wenno ‘tay panioda a pagpampanalpiitda kadagiti kaklaseda.”

Saanak a nakateppel. “Husto ti nasao da ma’am, sir,” kinunak. “Siak ken ti iggemko idi nga SSG ti nagmula ken nagalad iti sasawen ni Ma’am Angie,” Supreme Student Government ti kayatko a sawen. “Isu a nasayangankami la unay idi maysanmaysa a binukual dagiti makina dagiti dadakkelen nga immulami. Ngem ania ngarud ket masapul ti daga a pakaisaadan dagiti baro a pasdek. Ngem sakbay dayta, tallo a tawen met a nagmulmulaanmi kadagiti ubbingko iti TLE dayta nagsaadan ita ti TLE laboratory.”

“Komusta ti panagmulayo, sir?”

“Pudno a narigat, sir, ta kesseten ti angin-baybay. Ngem idi in-inut a rimmukbos dagiti kawkawwati ken niog, naikkan iti saripda dagiti mulami. Nagbiagda. Ngem kaaaduan dagiti immulami ti agkarayam tapno saan unay nga apektado iti angin. Pagarigan, sir, ti karabasa ken ti kammotit. Dagiti met agkalatkat a kas kadagiti paria, utong, bilunak, kabatiti ken tabungaw, pinakarayammi metten. Rinemmenganmi ti rabaw ti daga. Ket nakapagbalinkami met. Ti ragsak dagiti ubbingko ta nakayawidda kadagiti inapitmi.”

“Met la gayam, awan ngarud ti problema!” kasla napagustuan ti prinsipalmi.

Ngem idi kitaek da Ma’am Mayla, Ma’am Jona ken Ma’am Angie, kasla nakapalusposda iti numero iti lotto. Mabalin payen a siluan dagiti subsobda.

“Mayat pay, sir,” intuloyko, “dagiti tarong, sili, okra ken beans. Saan unay a tumayag dagitoy. Saanda ngarud a mapakaruan iti pugso ti angin-baybay. Ken adda pay idi panawen a nagmulakam iti mani. Nakabagbagasda, sir!”

Napaisem ni Sir Omar. “No kasta ngarud, mabalintayo ti agmula. Aglalo ita ta addan dayta pasdek ti TLE laboratory a saripda iti angin-baybay a sumrek kadagiti pagmulaantayo.”

Nakatadtadem ti kusilap kaniak da Ma’am Mayla, Ma’am Jona ken Ma’an Angie.

Ania koma ti basolko ket imbagak met laeng ti agpayso?

Sabagay, idi pay a kasla nadagsen ti papangresan dagiti tallo kaniak. Nangrugi a nadlawak dayta idi agdua a tawenkon ditoy CWNHS. Teacher III-da a datin a nadanonko. Ngem nabayag kano sakbay a nai-promote-da. Isu a kasta laengen ti libbida idi nag-T-III-ak idi agdua a tawenkon.

Napardas kano man ti pannagna dagiti papelko. Kunak met a siguro napatangak laeng. Ngem kinapudnona, iti un-unegko, gapu dayta iti kinasaldetko. Apaman a naipasak ti LET-ko idi, inyenrolko a dagus ti masteral-ko. Makatawen laeng, nalpaskon ta 33 a units a mabalin a pagpangalan tapno mai-promote a T-III.

Maysa pay, idi nakastrekakon a mangisuro uray iti pribado a pagadalan pay laeng, nagsasaganad dagiti training ken seminar a dinar-ayak. Awan kinetkettatak basta ibaonnak ti prinsipalmi.

Iti panag-T-III-k, nangngegko ti sayangguseng a siak kano ti pangta iti mabalin a panag-Master Teacher ti uray maysa kada Ma’am Angie, Ma’am Jona ken Ma’am Mayla. A damo iti eskuelami no kaskasano. Iti kinabassit ti bilangmi, awan pay ti MT. Masapul nga adda minimum a lima a T-III a titser tapno mabalin nga adda MT. Apagisu a siak ti maikalima ta kadua da Maam Mayla ni Sir Tommy a T-III.

Ngem iti panunotko, awan a pulos ti planok a mangagaw iti kina-MT. No anianto ti sawen dagiti papelmi no madanon ti aldaw, di isu ti masurot. Saan met a dakami ti ti mangngeddeng no asino ti agbalin a MT.

Ti napateg kaniak, ak-akmek laeng dagiti nailatang nga aramidek a kas mannursuro.

(ADDA TULOYNA)