Salaysay: Ti kaladingitan a Paskua iti Pilipinas | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News πŸ“°

Ti kaladingitan a Paskua iti Pilipinas

ITI likudan ti a panagragragsak dagiti Pilipino iti Panawen ti Paskua iti agdama a panawen, adu nga ubbing, agtutubo ken uray dagiti agkabannuag iti saan a makaammo a naminsan iti paset ti namaris a pakasaritaan ti Pilipinas ket adda dagiti Paskua nga imbes a ragsak ti narikna dagiti umili ket napalaus a buteng.

Napasamak ti kaladingitan a Paskua iti Pilipinas idi 1941 ken kadagiti simmaruno a tallo a Paskua agingga idi 1945. Iti dayta a panawen ket isu ti panangraut ken panangsakup iti Pilipinas dagiti ganggannaet a Japanese Imperial Forces a nangisaknap iti buteng ken kinaranggas idi sinakupda ti Pilipinas.

Napasamak dagiti naladingit a Paskua iti Pilipinas kabayatan iti Maikadua a Gubat iti sangalubongan ken panagturay dagiti Hapones iti Far East, ken panagari dagiti puersa ti Nazi sadiay Europa.

Idi ubingak ken agad-adalak pay laeng iti elementaria, masansan a sinalsalaysay dagiti nagannak kaniak dagiti estoria idi panawen a panangsakup dagiti Hapones iti Pilipinas nangruna kadagiti padasda iti panawen ti Paskua nga uray iti laksid ti nariribuk ken nakabutbuteng a kasasaad ket saanda a naliwayan a rinambakan ti Paskua iti simple a wagas kas panangilagip iti pannakaitao ni Jesucristo a Mangisalakan.

Masansan a nasarsarita daydi tatang a dagiti panangselebrarda iti Paskua iti simple a wagas ket isu ti nagubbogan iti namnama ken talged ti pakinakemda a saan a baybay-an ti Dios dagiti Kristiano nga annakna iti Pilipinas ken dagiti tattao a nagtalek iti Apo a mangispal kadakuada iti peggad. Uray kadagiti kueba, rukib ken kabambantayan a nagpainganda ket saanda a naupay ken naawanan iti namnama a ni Apo Dios ti mangsalaknib kadakuada iti peggad. 

Dagiti estoria dagiti nagannak kaniak ti nangsegged ti essemko a nangammo kadagiti pakasaritaan ti Maikadua a Gubat iti Lubong nangruna iti Pilipinas.

Madaman ti gubat sadiay Europa idi bumtak ti gubat iti nagbaetan dagiti Hapones ken Estados Unidos iti Asia ken Pasipiko idi rinaut dagiti Hapones ti Pilipinas idi Disiembre 8, 1941, sangapulo nga oras kalpasan ti panangatakeda iti US Military Base sadiay Pearl Harbor, Hawaii. Kadagita a tiempo, paset pay laeng ti kolonia ken teritorio ti US ti Pilipinas.

Binomba dagiti puersa ti Hapones dagiti military installation iti Baguio ken Clark Airbase iti Pampanga. 

Maibilang a saan a naan-anay a nakasagana dagiti puersa ti US ken Pilipinas iti iraraut dagiti Hapones uray sakbayna ket natiktikanen ti US iti idadateng dagiti Hapones nga espia a nagpampamarang a
turista, negosiante ken trabahador.

Nobiembre 1941 pay laeng ket addan dagiti simmangpet nga eroplano ken tanke ti US para iti nayon a pannakapatibker ti sarikedked kadagiti military installation iti pagilian. Adda metten dagiti naisaysayangkat a war drills sadiay Manila tapno dagiti sibilian ket ammoda dagiti aramidenda no rumsua ti panagraut dagiti Hapones. 

Naglak-am ti puersa ti US iti nakaro a pannakadidigra ket napilitan ti American Asiatic Fleet iti Pilipinas a napan nagpaing sadiay Java, Indonesia idi Disiembre 12, 1941.

Iti panagbettak ti Maikadua a Gubat iti Lubong iti Pilipinas, naawagan dagiti amin a makabael a lallaki a Pilipino nga agbalin a soldado a mangdepender iti Pilipinas kadagiti kabusor. Ngem ad-adda a napabileg dagiti Hapones iti simmanglad dagiti nayon a puersada kadagiti nagduduma a paset iti Luzon ken Visayas. Nagsanud dagiti puersa ti US ken Philippine Scout iti Luzon ken napanda sadiay kabambantayan a paset ti Bataan Peninsula a nangsunsonan kadakuada dagiti nabileg a kabusor. Naideklarar met ti Manila nga Open City tapno saan a madadael ti siudad ket nawaya a sinakup dagiti Hapones.

Sadiay Corregidor nga ayan ti military installation ti US, naglibas a napan sadiay Australia ni General Douglas McArthur, Commanding General ti United States Armed Forces in the Asia – Pacific idi rabii ti Marso 11, 1941.

Pinanawan ni McArthur dagiti 76,000 nga Amerikano ken Pilipino a nangdepensa iti Bataan. Gapu iti nakaro a bisin, kapsut ken pannakaibusen dagiti balada, napilitan a simmuko dagiti nabati a puersa dagi Amerikano ken Pilipino kadagiti Hapones idi April 9, 1942, ken napilitanda a nairaman iti nakaam-ames a Death March a nakatayan dagiti rinibu a soldado. Simmuko met dagiti nabati a 13,000 a nangdepensa iti Corregidor idi May 6, 1942.

Adu kadagiti nakalibas a soldado iti Death March ti nangbukel ken nakikaysa kadagiti gerilla a nangitultuloy ti pannakirangetda kadagiti Hapones. Adu a Pilipino dagiti nagbalin a natured ken nagtalinaed a napudno iti US gapu iti kari dagiti Amerikano nga ikkandan iti wayawaya ti Pilipinas kalpasan iti gubat. Nakagura met dagiti Pilipino kadagiti Hapones gapu iti kinaranggasda ken panangadipenda kadagiti umili nga awanan-gaway agraman ti panangpilitda kadagiti babbalasitang ken babbalasang a nagbalin a comfort women a nangliwliwa kadagiti soldado a Hapones iti Pilipinas no sumken ti derrepda.

Kas inkari ni McArthur iti nalatak a balikasna nga β€œI shall return,” nagsubli iti Pilipinas ken simmanglad sadiay Leyte Gulf idi Oktober 20, 1944 a kaduana ti nabilbileg nga amang a puersa ngem dagiti Hapones a buklen iti 176,000 a soldado ken 700 a barko. 

Iti isasangbay ti Paskua ken Disiembre idi 1944, nawayawayaanen ti Leyte, Samar ken Mindoro. Naisaruno ti panaglanding ni McArthur iti Lingayen Gulf iti Pangasinan, ken in-inut a pannakapaksiat dagiti Hapones iti Bessang Pass iti Cervantes, Ilocos Sur idi Hunio 14, 1945 a nangitunda ti pannakapaksiat ken isusuko ni General Tumuyoki Yamashita a Commander ti Japanese Imperial Forces. 

Nagbalin a desperado dagiti Hapones a Kamikaze pilot ket binombada ti Manila ken indungparda dagiti eroplanoda kadagiti kabusorda a nakaduprakan ti naprogreso a siudad. 

Sinakup dagiti Hapones ti Pilipinas iti las-ud ti nasurok a tallo a tawen aginggana idi Setiembre 2, 1945 a pormal a simmuko dagiti Hapones a nangigibus iti panagturayda iti Pilipinas.

Idi Disiembre 1945, nagrag-o dagiti Pilipino nalpasen ti gubat ken nawayadan nangrambak iti Paskua a pannakaipasngay ti Mesias a nagtaklinanda kabayatan ti gubat. ●