Ti kuadrado a lansa (Maudi a paset)

“Inyunay-unay ni Apong Iddo, masapul laeng a miraen nga umuna iti pangitugkelan ti kuadrado a lansa. Narigaten, amangan no maitulad iti kas iti sinaritana, nga idi un-unana nga aldaw, nga adda kano ti natured met a, nga agpanggep a mangipalok ti kuadrado a lansa iti puon iti dakkel ken duogan a bitaog a pagparpaangan ti al-allia ti padi nga awan ti ulona ken adda iggemna biblia. ‘Tay kuadrado a lansa a kasla tammudo ti kadakkel. Idi makaasideg ti lalaki iti puon ti kayo, simgar daytoy, limmabba kano ti ulona iti panagtakder ti buokna, a seniales iti kinaadda ti aggigian nga al-allia iti bittaog. Iti lagawna, dinaras kano ti lalaki nga intugkel ti kasla tammudo a kuadrado a lansa. Dinarasna met laeng a binaddekan. Ngem nagbidut daytoy…” di naituloy ni Kiko ti pangistoriana ta naggarakgak.

“Ania koma iti nagbiddutanna, nay?”

“Dina met kitkitaen ti pangitugtugkelanna ita, sana dagus a binaddekan!”

“Sadino, aya, iti nangitugkelanna?”

“Iti rabaw ti nabasa a pur-is ti nuang. Dina met kitkitaen ita.” Imbungisngis ni Kiko. “Dipay nailumlum ti dapanna!”

Nagellek met ni Nelly. “Adu la amin! Mamatikanto met dagiti sarsarita ni Apong Iddo, ket laokanna iti inaangaw ti serioso a saritaan! Kapadpadam la unay!”

“Ket kusto met, baket, nasken a miraen iti pangitugkelan ta amangan no pakaisagmakan. Lalo daytoy pakong bakya, amangan no iti rabaw ti lugit ti manok iti pangipalokan. Aglalo no daytay kunig ti marisna a lugit, sus, anian a banaarna!”

“He, salbagka met, aramidem ngarud dayta, tapno dika maisarsarak! Ngem talaga a dika agbuteng, lakay?”

“Ania la ketdin, kabaliktad ni parolado a tsip tanod Ansong daytoy lakaymo, baket.”

“Ket sika, kabutengmo dagiti lokoloko ken kriminal, ngem saan dagiti al-allia ken di katatawan, kasta kadi?”

“Korek!”

Naglibbi ni Nelly a mangperperreng ken ni Kiko.

“Dagiti lokoloko ken kriminal ti agdangran, ngem saan dagiti al-allia ken di katatawan. Mamatiak ti kuna ni Apong Iddo, nga agparang dagiti al-allia wenno di katatawan iti napili a tao ta adda nasisita a mensahe nga idanonna. Tapno maammuan ti mensahe, nasken ngarud a di koma agbuteng ti tao.”

Umis-isem a manglanglangit ni Nelly.

“Ala, wen lakay, husto dayta kunam. Ngem iti rigatna ita, naal-allia met daytay indissok a sangagasut a pisos iti rabaw ti lamisaan a panganan, nagpukaw!”

“Inal-alliakon a, inggatangkon iti pakong bakya, he-he!”

 Kellaat nga immalingawngaw ti taguob ni Ambrosia. Iti amianan, kasla iti bit-ang manen iti tagtaguoban ti aso.

 Kinamang a dagus ti Nelly ti nakalukat a tawa ti kusina. Sinaruno ni Kiko.

“Ti manen lalaki a nakapoloshirt iti nalabbaga. Nakadumog a magmagna, nakabulsa dagiti imana. Kasla adda parikutna, lakay, saan?”

“Maammuan ita, baket. Sarunuek a kamakamen dayta a lalaki.”

“Talaga dika mabuteng, lakay?”

“Ania la ketdin, adda met dagiti kuadrado a lansa a pangsumang ti lagawko, ania koma iti pagbutngak? Ken maysa, kasano koma a mapaneknekak ti kinapudno ti birtud ti kuadrdo a lansa no diak agtignay, saan kadi?”

Kinaut ni Nelly ti bulsa ti bestidana ket inruarna ti nangisit a rosario a tinawidna kadaydi apongna a baket, daydi apong Chelong, a masansan a mangidaulo kadagiti palualo iti Barangay San Lucas ken uray kadagiti kaparanget a barbarangay.

“Iyukkormo daytoy, lakay, nasamay nga anib. Dikan agkedked. Agan-annadka, wen?”

Sakbay a pimmanaw ni Kiko iti paraanganda, nangitugkel pay nga umuna iti pakong bakya. Pammakiredna. Kasta kano iti ar-aramiden dagiti nagkauna a kaputotan. Nasken a saan nga agbuteng. Masapul a damagenna ti kinaasino ti lalaki, no ania ti naganna, no tagaano ken sadino iti pagturonganna, ta ti bit-ang ket agtunged daytoy iti nalawa a kataltalonan.

Apay nga agturong iti nalawa a kataltalonan? Ania iti ubraenna dita? Saan a masungbatan ni Kiko ti bukodna a saludsod.

Nagdardaras a nangkamang ti gimmukayab a bit-ang a pinayungan dagiti bulong ti ipil, kawkawatit ken kawayan a naiyalad iti agsumbangir nga abaga ti bit-ang. Iti agarup duapulo a metros, makitana ti likud lalaki a nakalabbaga. Nakadumog iti pannagnana, isu a pattapattaen ni Nelly nga aburido daytoy.

Pinaliiw ni Kiko ti bagina. Saan a makarikna iti bubutngan ken lagaw. Napintek ti panunotna. Imparpartakna pay dagiti askawna. Iti pattapattana, apagisu a dumap-awda iti nalawa a kataltalonan no makamakamna ti lalaki a nakalabbaga.

Simro manen ti susutilan ti pispisna ket nadamagna iti bagina: No adda lady in red, adda met a, man in red, saan? Kas daytoy a lalaki a nakalabbaga, saan met ngata a red banshee daytoy ta adayo met ti karayan a paglabaanna, ti karayan ket adda iti ungto ti kataltalonan iti bandana ti daya a puon ti immaratiddog a bantay a kinalbo ni tabako a Birhinia.

Nadlaw ni Kiko a pimmartak ti askaw ti lalaki. Dina la ketdi makamakam daytoy no saan nga agtaray. No dayta met ti aramidenna, ania met koma iti irasonna iti lalaki no apay kumamakam? Dina masungbatan ti bukodna a saludsod.

Madamdama pay, tumadogen ti lalaki iti nalawa a kataltalonan. Nagpaammianan. Nailingiden ti lalaki. Napartak a timmaray ni Kiko tapno makamatanna ti lalaki. Apagtadogna iti nalawa a kataltalonan, naipigket dagiti mulagatna iti likudan ti lalaki a nangkamang iti likudan ti nasurok sangatao a pempen ti garami. Pempen dayta ni Kayongna nga Inggo a buridek da Nelly ken bugtong a lalaki kadagiti lima nga agkakabsat. Talon ti kayongna dayta, a kaabay met ti talonna. Nalayang ti lugar, ket makitana latta ti lalaki no nagderetso daytoy iti pannagnana.

Idi makaasideg ni Kiko iti pempen ti garami, kellat a simgar ti dutdotna ken dagiti buokna, bumanagubog ti barukongna. Nagkaratukot dagiti tumengna ken mariknana ti panagpigerger ti laslasagna. Piniritpiritna dagiti petpetna a pakong bakya. Intugkelna ti maysa sana imbaddek. Minatmatanna ti nagaraw a puraw nga ulep. Napasnek a nagtanamitim. Nagkalma ti marikrikna.

In-inut a kinamangna ti likudan ti pempen. “Ne, awan met ti lalaki?” Naiyesngawna ti siddaawna. Inwarasna ti panagkitana, ngem dina makita ti lalaki. “Sadino ti napananna?”

Nangitugkel manen iti kuadrado a lansa sana imbaddek.

 Napaliiwna ti nawarawara a garami, a nabuntuon. Kasla dikdiktaran ti panunotna nga ukarkaran ti nawarawara ken nabuntuon a garami. Pinidutna ti nasurok sangaagpa a puser a pangsukitna ti nabuntuon-nawarawara a garami. Dina maawatan ti marikriknana, ngem nasken a tungpalenna lattan no ania iti idiktar ti mugingna. Sinukitna ti nabunton ken nawarawara a garami. Nakaangot iti nabuyok. Intuloyna latta iti nagsukit, ket naitambad kenkuana ti nakadata a bangkay ti agruprupsa a lalaki a nakalabbaga!

“Apo Dios a manangngaasi!” Dagus a nangitugkel ni Kiko iti kuadrado a lansa sana imbaddek idi nakarikna manen iti panagbuteng ken aligagaw. Ken siempre, tapno agkalma ti riknana, timmangad manen ken nagtanamitim. Nagaraw latta ti puraw nga ulep iti asul a kalangitan.

No magmagna laeng itay a sarsarunuenna ti lalaki, itan, maysan nga agruprupsa a bangkay?

Adu a talaga dagiti misterio iti lubong a narigat a mailawlawag, ngem nalawag met ti mensahe a kayatda nga idanon kadagiti maseknan.

Kas iti gagangay a pagsasao, ti makasapul unay iti saranay, nasken a saranayen, sibibiag man wenno natay; ta inton sika iti makasapul iti saranay dika met mapaay.

Idi nagkalma ti rikna ni Kiko, kinunana: “Ala, wen, gayyem, isu ngata nga agparparangka kadakami ta kayatmo a maidanon kadagiti agbirbirok kenka no sadino ti ayan ti bangkaymo. Ita met laeng, innak iti balay ni kapitan ta ipakaamomi kadagiti otoridad ti napagtengmo. Ikararagmi nga agtalna ken agpalangit koma ti kararuam, gayyem. Makipagladingitkami iti nakas-ang unay a napasamakmo, a siguro ket gapuanan dagiti nagulib a tattao.”

 Iti panagimbestiga dagiti polis, kinumpirmada, babaen iti ladawan, a ti lalaki ket biktima iti kidnaping sadiay kabangibang a probinsia. Ngem nakadlaw dagiti kidnaper a nagpulong ti pamiliana kadagiti pannakabagi ti linteg isu a pinatayda piman. An-anupenen dagiti pannakabagi ti linteg ti kidnap for ransom gang a maawagan iti camote group. Nadang-as unay daytoy a grupo lalo no makamote ti panggepda nga aramiden.

Kabayatan nga ak-akopen dagiti pannakabagi ti puneraria ti bangkay ti lalaki, timmangad manen ni Kiko. Nagaraw latta ti puraw nga ulep iti asul a kalangitan. Immaklili iti mugingna: Anian a kinadatdatlag ti lubong. Pudno la unay, a rinibu a misterio ti tumaud tunggal segundo. Maysa daytoy ti panagparparang ti espiritu ti biktima iti kinaulpit ti tao. Anian a kinarangggas ti tao, ta narangranggasda nga adayo ngem kadagiti al-allia ken di katatawan. Immapon iti panunotna, a nalabit, a gapu dayta, a ti lubong iti nakaipuruakan dagiti nagkudeta a rebelde nga anghel sadiay Langit, a kas ken ni demonio nga ubing, a ni Valak.

Kalpasanna, immaklili iti mugingna ti kuadrado a lansa: “Misterio ken saykolodyikal,” naiyengawna.