Ti Kultura Pulbora

Salaysay ni Melvin Bandonil

Umuna a paset

 

No dumteng ti panagbubutos, lalo pay nga agagos ti kultura pulbora! Kasta ti naynay a mapaspasamak iti gimong sipud pay idi angged. Saan a maigawid ta limmasagen nga aramid. Nalubed a malapdan ti pagayatan dagiti nabileg. Tapno mapasamak ti pannakakontrol ti lugarda,  kasapulan nga addaanda iti armado a bodyguards no di man private armed groups wenno private army wenno partisan armed group wenno dagiti hired killers. Binukel ti 3G – guns, goons and gold ti kultura pulbora.

Nabara nga isyo daytoy no umadanin ti eleksion.  Marikna ti aligagaw. No dadduma, saan laeng a ti panangisaruagda iti buteng no di ket pannakairaman dagiti inosente nga umili nga agsagaba iti dagem no di man biktima ti pammapatay. Kontrolen ti maimpluensia a pamilia wenno political kingpin ti lugar tapno awan ti agbasakbasak a manglapped kadagiti panggepda.

Iti pannarita daydi Department of Interior and Local Government (DILG) Secretary Jess Robredo, addaan kano iti otsenta a bilang ti private armies a namonitorda nga agraraira iti pagilian ken adda iti kontrol dagiti political kingpin. Kaadduanna ketdi kadagitoy ti nakabase sadiay Mindanao. Napagkalmadan ti maysa a grupo sadiay probinsia ti Kalinga ken naipilaanen iti darum dagiti natiliw. Sadiay Abra, kadagiti naglabas nga aldaw, nupay adda latta dagiti nasao a pammapatay, medio kimmalma  ti situasion, segun iti assessment ti PNP.

Panagbubutos manen inton Mayo 2013, isu a nabara ti klima ti gimong gapu iti panagbandera manen ti kultura pulbora. Kanaig itoy, binilin idi ni Presidente Benigno Simeon Aquino III ni DILG Secretary Jess Robredo sakbay a natay daytoy a nasken a waraendan a maminpinsan dagitoy partisans armed group ta dakkel a pangta ti riribuk a parnuayenda lalo kadagiti luglugar a tinawen a hot spot ken area of concern. Nagpatingga idi Mayo 21 idi napan a tawen ti panangisubmite ti DILG iti comprehensive security plan tapno maliklikan dagiti election related violence.

Kanaig itoy a pammilin, binagaan met daydi DILG Secretary Jess Robredo ti PNP nga agtungpalda iti pammilin ti presidente. Nangipaulog ni PNP Chief Director General (idi) Nicanor Bartolome iti direktiba  kadagiti amin a sanga ti PNP nga ipatungpalda ti nasao a pammilin.

Segun iti panagadal nga inwayat ti Independent Commission Against Private Armies (ICAPA), kaaduan dagiti armado a tattao wenno grupo ket adda iti kontrol dagiti politicians. Adda pay mangibagbaga nga uray dagiti mining companies ken kanaigna ket addaanda iti kabukbukodadan nga armado a grupo a sidadaan a mangprotektar iti interesda.

Iti sabali a bangir, adda met dagiti makunkuna a private militias, a ti pay mismo a gobierno ti pagtaudan ti pundoda, kas iti sumagmamano a unit ti CAFGU ken dadduma a government auxiliaries a nairanta a mangtulong koma iti pannakaguped no di man pannakaisardeng ti insurhensia, illegal a panagtarikayo, pannakidangadang iti illegal a droga ken dadduma pay nga illegal nga aramid ngem innala ida dagiti nabileg a politiko para iti bukodda nga interes.

Saan laeng a dagiti CAFGU ken auxiliaries ti tuduen dagiti mangad-adal iti kabibiag dagiti armed partisan groups. Uray dagiti sumagmamano a binalitungeg ti utekna a kamkameng ti PNP ken military ket immapoda met kadagiti politiko a pakaaramatan ti unipormeda ken kinaasinoda iti armada a kasukat ti maakoyda a kuarta, inpluensia ken tapno maipatungpalda ti bukodda nga interes ken dadduma pay nga illegal nga aramidda.

Iti nasao a sistema a naparnuay dagiti nabileg nga arban dagiti private armies. Ti rigatna, pinanuynoyan dagiti nakatugaw nga agtuturay  daytoy a wagas ta mausarda dayta nga impluensia iti panangtampongda iti amin a kadagupan ti butos kadayta a lugar.

Pagarigan laengen iti probinsia ti Maguindanao a yan dagiti private armies a pinampanuynoyan idi ti nakatugaw. Nupay adda met dagiti nalalatak a persona a pabutosan, a kas daydi Fernando Poe, Jr., adda dagiti lugar sadiay a probinsia nga inna nakaalaan iti butos a zero. Ti bileg dagiti private armies ti nangaramid iti pannakaibbongna tapno bumanglo ti nagan ti apoda ket  iti kasta, inda met pakairanudan ken pagnam-ayan.

Iti Kailokuan, kas iti pammaliiwmi, no dumteng ti eleksion, agturongen dagiti addaanen eksperiensa ken dagiti sumagmamano a naimpluensiaanda kadagiti lugar a yan ti nangitingit a balubal dagiti politiko. No sadino ket kasapulan dagiti politiko ti serbisioda para iti seguridad ti panagturongda kadagiti nadumaduma a lugar lalona kadagiti baluarte ti kalabanda.

Iti panagadal ti ICAPA, direkta nga intudona a ti kinarigat ti panagbiag dagiti umili ti rason no apay a sumrekda itoy a trabaho. Agsipud ta awan ti mastrekanda ken awanen ti sabali a pagpilianda, kumpetda iti patadem. Umapoda iti nabileg a politiko ket ad-adda simmantak ti kultura pulbora!

(Adda tuloyna)