Ti makaulaw a pantoum (Umuna a paset)

Kalpasan daydiay Sestina, inarapaapko ti mangsurat met iti Pantoum. Ngamin, adda pagkaarngian dagitoy dua. Saan ketdi a singin ngem agkaarngida man. Wenno adda pagpadaanda. Lalo iti panagputaran.

Nalabit, napintas met nga ay-ayamen daytoy a berso. Kasinsin ti Sestina, kunak man. Ngem, ad-adda kano nga asideg ti Villanelle ken Triolet. Ala, wen, isuda a tallon ket adda pagpapadaanda, kunam man laengen tapno awan ti riri.

Diak pay ammo dayta Triolet a kunkunada. Nagsursuratak met idin iti dayta Villanelle. Ngem diak idan masarakan no dinno kadagiti nawara a fileko. Siguro nairaman kadagidi naeres iti pannakakurap dagiti files iti daan a kompiuterko. Mangaramidakto met. Ngem anak ti kamatis a nalusak, iti naminlima a daras, diak ketdin nakaputar iti Pantoum!

Ala, iti Sestina, ti laeng maudi a balikas dagiti linia ti maulit-ulit. Ngem iti Pantoum, dagiti linia! Nupay kasta, mamatiak nga adda diak pay natakuatan a panglakagan iti panagsurat iti Pantoum.

Ket inyiladko ngarud a binasa manen ti kolum ni Miriam Sagan iti Writers Digest March 2004 Issue, no kasano ti agsurat iti Pantoum. Ti naganas iti Pantoum, naisuraten ti kaguduan dagiti linia, kuna man ni Sagan. Nakudkodko la ket ngarud ti di met nagatel a tuktokko. Kasano nga ibagana a nasuraten ket diak la ngaruden makaputar?

Kasano ngamin aya ti agsurat iti Pantoum?

Kastoy kano: (Kababaan iti uppat nga istansa.)

Line 1
Line 2
Line 3
Line 4
Line 5 (same as line 2)
Line 6 (new line)
Line 7 (same as line 4)
Line 8 (new line)
Line 9 (same as line 6)
Line 10 (new line)
Line 11 (same as line 8)
Line 12 (new line)

(the concluding stanza—in this case the 4th—consists entirely of repeated lines)

Line 13 (same as line 10)
Line 14 (same as line 3)
Line 15 (same as line 12)
Line 16 (same as line 1)

Makaulaw sa met? Namaymayat sa no kastoy.

1) mangsurat iti maysa nga istansa nga addaan iti uppat a binatog. Maysa nga imagistic wenno emotional.
2) piduten daydiay maika-2 ken maika-4 a binatog nga isu ti pagbalinen nga umuna ket maika-3 a binatog iti sumaruno nga istansa.
3) kasta a kasta agingga iti kayatmo a kaadu ti istansa.
4) yantangay dagiti laeng umuna ken maika-3 a binatog ti saan a naulit, sublian ti umuna nga istansa ket piduten sa ikabil ida a maika-2 ken maika-4 a binatog iti maudi nga istansa. (Pagbaliktadem met ket mabalin latta.)

Aya? Kasta aya ti agaramid iti pantoum?

Emotional wenno imagistic? Nasaysayaat ti emotional, yong! Ammok ti agpakatawa ngem marigatanak nga agpasangit. Imagistic ngarud a! Napipia pay.

Ngem dua nga oraskon iti sango ti kompiuter, awan ti nagbalikas a Pantoum! Napia pay daydiay Sestina ta isuratmo nga umunan dagidiay keywords, aramidenen dagiti binatog, nasayuden ti agdaniw. Ngamin addan dagidiay “kimpetan” a balikas iti ungto ti binatog.

Sinubliak manen dagiti “winagwagko” a magazine kadagiti mall ken bookstand, kadagiti eskinita ken kangrunaan a kalsada. Ngem awan ti Pantoum, no di laeng iti Writers Digest.

Inresertsko iti internet. Ama, nagadudan! Ngem uray ania ti ar-aramidem no dinaka “aprosan ken kudkodan” ti musa, awan latta! Ta saan met ngarud nga asi-asi a daniw. No la koma ta achmeism a daniw wenno dayta daniw a parparaangan, di kasla koma agigup iti digo ti saluyot ken susop a sinagpawan iti kinirog nga udang.

Urayek laengen ti “apros ken kudkod” ti musa. Atendarak man ti lektiur ni Prof. Ambeth Ocampo idiay UP-Baguio ta damagek man no apay a nagduduma ti datos ti nakaiyanakan ni Fr. Jose Apolonio Burgos. No ania ti pudno, no Candon wenno Vigan.

Iti pannagnak, nasinga ti panagpampanunotko no kasano ti innak panagaramid iti Pantoum.

“’Tang ‘na! Napakaigsi naman a sintas nga mokong ‘yun!” inradies pay ti estudiante a nabagi iti kaduana a nakuttong ken natayag. Agpadada a nakaigpil iti libro, isu a pagarupek latta idan nga estudiante. Sumsumrekkamin iti ruangan.

Kellaat a naggilap ti mugingko. Di kadi dayta ti maysa kadagiti kayatko a daniwen? Ti mangdaniw iti maipapan iti ababa ti kurdonna? Intugawko iti bakante a bato a tugaw. No maipapan iti ababa ti kurdonna, ket nalaka ngata nga aramiden, saan? Makadandaniwak! Wen, dimteng dayta a gagar a makadandaniwak. Daytan ti apros ken kudkod ti musa.

Nagdarasakon a nagawid. Bay-amon ti lektiur ni Ambeth. Suratekto lattan.

Linuktak ti kompiuter. Binasak a dagus dagiti file maipapan iti panagaramid iti Pantoum.

Larga, surat! Ket iti uneg laeng ti tallopulo a pulo a minutos, nalpas ti Pantoum! Kitaem man, sasaur gayam ti agputar kadagiti narigat a porma ti daniw no dika met makadandaniw! Ngem no sika ti “ap-aprosan ken kudkudkodan ti musa”, kasla agayus a kassinglag a lana ti niog iti imbudo dagiti balikas!