Ti Marxism Literary Theory (Part II)

ITI TEORIA ti Marxismo, lalo kadagiti salip, saannaka a baybay-an ti sinuratmo no napintas ti pannakasuratna ken kabarbaro ti idea. Makadiklawit daytoy iti premio. Ngarud, sakbay iti panagsurat kadaytoy a teoria, adtoy ngarud dagiti sumagmamano a nasken nga ammuen ken usigen tapno naam-amnut pay ti putaren a sarita. Ngamin, nailet la unay ti aangsam iti inka panagputar. no dimo ammo dagitoy a ramen ti Marxismo.

Adtoy ngarud dagiti sumagmamano a definition manipud ken ni Ann B. Dobie’s text, Theory into Practice: An Introduction to Literary Criticism. Ti Marxism ti kayatna a sawen ditoy a teoria.

1. Commodification – “The attitude of valuing things not for their utility but for their power to impress others or for their resale possibilities” Daydiay man adda kayat ti maysa a tao a maaddaan koma kenkuana, saan a daydiay kasapulanna no di ket kayatna laeng iparang nga adda kenkuana dayta tapno maawisna ti panagraem dagiti tattao a pangipakitaanna iti dayta a banag.

Iti daytoy a kaso, napintas nga ehemplo ti “The Necklace” ni Guy de Maupassant. Gapu iti ayat ti babai a maaddaan iti isuot ken pagardiod, ken agparang nga isu ti kapipintasan kadaydiay a pasken ti Ministry of Education, nagsagaba la ket ngarud. Wen, nagun-odna ti panagraem. Insala pay ti minister. Isu ti kapintasan. Ngem ania ti imbunga dayta nga aramidna? Nagparang ti kinaawan iti ammona. Maysa nga ignorante. Social climber. Social climbing a sarita. Nakapimpintas nga struggle – ngem a saan a nainsiriban – ti maysa nga awanan. Siempre, adda positibo wenno negatibo a panirigan, saan kadi? Ania pay ti maisuratmo maipapan itoy a banag?

2. Conspicuous consumption – “The obvious acquisition of things only for their sign value and/or exchange value.”

Kas met laeng iti immuna. Ngem iti agdama a gimong wenno iti agdama a henerasion, mapaspasamak ti conspicuous consumption. Kadagiti agtutubo: wen, ditoytayo nga ikkan iti ehemplo. Ania ti in na in ita a nasken a maaddaan ti agtutubo? Cellphone, saan? Arapaapen ti tunggal maysa a maaddaan koma iti cellphone, saan a daydiay kasapulanna no di nasken a maaddaan tapno saan a mabati “iti taray” ti gimong. Ngem itoy a mapasamak, kasano nga itakder wenno sadino ti pangalaan ti bassit ti sapulna a pangalaanna iti igatangna iti load? Di mas lalon dagiti awan trabahona? No paliiwen, kadagiti estudiante, umun-una ti load ngem ti merienda. Umun-una ti pindot ngem ti agrebio wenno agaramid iti asaynment. Itoy a conspicuous consumption, napateg la unay dayta social status a nagtinnag iti social climbing wenno saan a nainsiriban a baddek ti panawen. Ti pakasaritaan ti cellphone ti maysa laeng kadagiti adu a maisurat maipa-pan itoy. Kabarbaro pay nga idea dagitoy iti literatura Ilokana. Maibilangda amin iti teoria ti sociological. Ti Marxism? No kasano ti struggle ti “bassit” a tao tapno makalugan iti lugan ti panawenna. Tapno makasurot iti taray ti panawenna. Speed of change. No estudianteka iti siudad ket awan ti cellphonemo, kaska la adda sadiay lubong a di pay nadanon ti teknolohia. Ala, bay-amon no awan ti camerana, videona, voice record, ti importante adda met pinpindutem no magmagnaka, uray no awan ti sim cardna wenno loadna, saanen nga importante ta didanto met la ammo. Ti nasken, adda maipakitam a pinpindutem. At least, adda, ket nakaluganka iti “trend” ti panawen wenno gimongmo. Simmurotka iti speed of change. Ti taray ti panawen. Ngem ania kadi ti implikasion daytoy nga struggle? Ania ti naganab ti nag-struggle? Nalugananna ti lugan ti gimong, of course! Nataraonanna ti “ego” ken “urges” ken kayatna. Ngem ania ti naun-uneg nga implikasion daytoy? Adda nga adda ti implikasionna. Daytan ti kaskenan amin nga isurat ni mannurat. Rugiamon a suraten no nabasam daytoy ta maysa a pangkontes daytoy nga idea.

3. Material circumstances – “The economic conditions underlying the society. To understand social events, one must have a grasp of the material circumstances and the historical situation in which they occur.”

Economic condition. Kasasaad ti biag. Struggle daytoy ti napanglaw no kasano nga umalut-ot. Adu a klase daytoy ken nabaknang la unay a pagpidutan kadagiti napipintas nga idea.

Iti maysa nga ili iti Benguet, maam-ammo idi a “pipino country” ta ditoy ti pagtaudan dagiti adu a pipino. Iti tunggal ili iti Benguet ngamin, adda produktoda a pakaam-ammuanda nga isu ti maisilpo iti nagan ti ilida a kas itoy kunak a pipino country. Kadagiti dadduma, kas iti ili ti Tuba, gabi wenno aba ti adu a produktoda; iti Buguias, patatas, idinto ta saba iti Sablan, ken dadduma pay. Ngem ti puntok, saan a makasubbot dagiti agmulmula iti pipino. Nababa ti gatang dagiti komersiante iti produktoda, sa ket nagngina ti igatangda iti abono, pestisidio, santo pay awan ti kalsada a pagnaanda tapno maipanda iti merkado ti produktoda. Ta kastoy la ngarud iti kabambantayan. Itoy a sasaaden dagiti mannalon a babassit a binaybay-an ti panawen ken gobierno, nagmulada iti marihuana. Ti sigud a pipino country, nagbalinen a marijuana country. Negatibo a parang. Negative struggle.

Siempre, adda met positive a! Kas iti maysa a lugar dagiti mannalon, lugar a “pagbagasan” idi dagiti “loan shark” wenno dagiti agpapautang iti nakadakdakkel iti anakna. Nagkaykaysa dagitoy, natitinnulongda ket nangbangonda iti kooperatibada. Nakaalut-otda iti dayta a nakailumlomanda.

Adda nakaikappengak a gunglo. Biktima met ti “loan shark”, dagiti Bombay, moneyline ken dadduma pay ditan nga agpapautang. Pagpuonan ngarud ti kasapulan, isu a nasken a siggawaten ti adda nga umasideg. Ngem nakitami ti panagsagaba dagitoy a kakaduami iti gunglo. Agingga nagkaysakami a mangpataudkami iti kooperatiba. Agitinnag iti share iti tunggal kameng. Dayta a share ti pagutangan dagiti kameng a mayat nga umutang. Iti las-ud laeng ti tallo a tawen, addan kuarta ti gunglo a P1.7 million a pagtaudan ti utangen ti miembro iti lima laeng a porsiento. Ket tinawen a dumakdakkel daytoy. Pagbibingayan dagiti miembro ti dibidendo iti makatawen. Immutangka la ngaruden, alaemto met laeng ti porsientona, mayat saan? Ita, dagiti umut-utang iti pagpuonanna idi ti agpapautangen iti dies porsiento! Insingasingko ti pannakaadda ti credit line ti tunggal maysa, base iti share nga ik-ikutanna tapno naur-urnos. Nga isu ti napasamak.

[ Adda tuloyna ]