Ti Masarakan iti Panagipatarus

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.

(Maudi a paset)

 

No dadduma, saan a natum-bok dagiti nagsukisok nga estudiante ti substansia, kaipapanan, intension ken kaimudinganna a kas produkto ti literatura.

No maminsan ngamin, entertainment ti interpretasion kadagiti bunga ti literatura,Ā  saan a ti aplikasionna iti huma-nidad. Importante la unay ti aplikasion iti humanidad ta dayta la ngarud ti kangrunaan no apay nga adda literatura. Ti literatura ket ladawan ti sang-kataw-an, no ania ti mapas-pasamak iti dayta a panawen iti dayta a lugar.

Idi early 90s, adda maysa a patarus iti Tagalog ti maysa kadagiti nabaked a sarita ngem karkardayo iti Ilokano version, napukaw dagiti substansia, dagiti umno a patarus dagiti iniiloko, idioma, pigura dagiti balikas ken dadduma pay; naipatarus a kas balikas iti balikas (word for word) a nakapukawan dagiti substansia ti sinurat ken dagiti tagipatgen a maagsaw itoy; koma inikkanda ti kaimudingan ti thought translation tapno magaw-at ti kaipapanan dagitoy iti nalaw-lawa a pannakaawat no di man isu ti umno a maaramid.

Napadasak met dayta a kapa-dasan idi nabasak ti patarus iti Tagalog ti maysa kadagiti saritak, dinillawko ta naisabalin iti orihinal nga Ilokano ver-sionā€”ti kayatko a sawen a naisabali ket napukaw dagiti substansia a nagawit kadagiti iniiloko a panirigan, pammati, panangiladawan ti kinaasino, in short, ti intension ket maiduman iti orihinalā€”ti intension ket ti panangipromot iti kultura ken tradision ti puli, ngem iti translesion ket napukaw dagita, ta naipatarusda lattan a balikas iti balikas wenno word for word.

Maliklikan dagitoy a pasamak no adda madadaan a piduten dagiti agad-adal a kas repe-rensiada, dagiti naipatarus iti nalawlawa a readership.

Wenno sisasagana ni man-nurat a mangited iti kapanu-notanna ken singasing iti pannakaipatarus ti sinuratna, wenno isunan a mismo ti manga-ramid iti patarus tapno mapa-gadalan. Kastoy ti inaramid dagiti estudiante,Ā  nagkiddawda a mismo iti biang mainag iti kapanunotan ken panirigan iti saritak sakbay nga inda pina-gadalan; a nangitedantayo met iti Filipino a patarus tapno maa-watan ti amin.

Kadagiti sabsabali a nasion, sakbay nga aramidenda ti translation, kiddawenda pay nga umuna iti author ti opinionna tapno maammuanda no kasano a liklikanda a malibtawan ken mapukaw dagiti tagipatgen ken napapateg a nailaga iti sinurat.

Iti pannakaipatarus iti Indonesia-Bahasa ti maysa kadagitiĀ  nobela ni Butch Dalisay, inimbitaranda,Ā  inaya-banda isuna a mangited itiĀ  kapanunotanna, nagsarita iti tallaong maipapan itoy.

Iti bukodmi a panirigan, maysa met a sanga ti arte ti panagipatarus a nasken a sur-oten ken ited iti kaimudingan dagiti disiplina iti panagadal.

Ngem nasaysayaat manen no addan dagiti patarus a mada-daan a kas reperensia iti ania-man a banag ken madadaan a pagadalan.

Kadagiti dadduma pay a panagadal, agdependedaā€”kas reperensia kadagiti oral lite-rature iti ispesipiko a lugar, nupay iti paniriganmi ket naisabali ken nalawlawa pay a kinelleng daytoy a nasken met nga ipaayan iti panagadal, a makunaĀ  a maiduma iti kaso kadagiti naipublikar.

Napateg ti kaipapanan dagiti patarus ta maiparanud iti na-lawlawa a pannakaawat. No awan dagitoy, saantayo a maawatan dagiti rumbeng koma a maidanon ken maam-muan, a kas iti mensaheĀ  a pag-sayaatan ti humanidad .

Isu nga iti bukodmi a kapa-nunotan, panawenen nga ipa-tarus ni mannurat dagiti sinuratna iti Filipino wenno iti English.#