Ti Master Ti Moderno A Sarita

Kolum ni Jaime M. Agpalo, Jr.

 

Master of the contemporary short story, kastoy ti panangawagda ken ni Alice Munro, agedad iti 82, napili a  2013 Nobel Prize for Literature. Contemporary, kayatna a sawen, ti agdama ken moderno. Maibilang kadagiti manmano a mannurat a nakapokus nga agsursurat iti ababa a sarita, daytoy ti impamaysana nga aramiden imbes a nobela a kas ti kaaduan a literature laureates.

Nakapokus ti kaaduan no di pay ket amin kadagiti nobelista. Saan a naikkan iti dakkel a paset ti kaimudingan dagiti agsursurat iti sarita. Kalpasan ti maysa a siglo a kasla nabaybay-an ti bara ti itedna a lawag, ita, marikna manen ti nabayagen a nailibay a ngayed ken kaipapanannagapu itoy a balligi ni Alice Munro.

Maibilang a naisangsangayan a gameng ti gapuananna, ti nagtengna a balligi. Adda kaimudinganna a kinatan-ok dagiti mannurat iti sarita. Ta kadagiti nagkaadu nga award giving body, nakisang ti mangpaludip kadagiti agsursurat iti sarita; saan met a mababalaw daytoy a banag, ta iti panagtulid ti panawen, bimmassit iti nangitaguyod itoy tapno mas lalo koma a mataraonan ti inna panagsantak. Ket babaen itoy nga inna panangabak a kas 2013 Nobel Prize for Literature, sumantak manen iti panagputaran, panagbasabasa iti ababa a sarita.

Kuna ngarud ni Michael Dirda, ti nangabak iti 1993 Pulitzer Prize for literary criticism, “She is one of the greatest short-story writers alive.”

Kuna met ni nalatak a mannurat, Jonathan Franzen, “we finally have a Nobel for a pure short-story writer.”

Adu dagiti sinurat ken inlibro ni Alice Munro nga ababa a sarita nga isu ti namaglatak kenkuana. Dagiti sinuratna maipapan iti pakasaritaan dagiti babbai, lalo kadagiti komunidad ken il-ili dagiti mannalon iti southwestern Ontario, Canada; ti maipapan iti pakasaritaan ti tao ken tattao a sisasango iti makatengngel anges a krisis ti biag, pannakapaay, exploitation, alienation ken panangiladawan ti mangliliput ken naliputan.

Naikomparar ken ni Anton Chekhov babaen ti pananglansadna iti naitukot nga essem ken nadrama a pakasaritaan ken kabibiag iti probinsia ken panangyaon kadagitoy babaen ti makapatengngel anges a panagistoria; makagutugot rikna, makaawisda agsipud iti kinalaka a maawatan dagiti balikas nga inaramatna. Inawagan ngarud ti Nobel academy dagiti gapuananna a kas psychological realism.

Ania aya ti psychological realism?

Kuna ti chegg.com: The novels that grow out of psychological realism are considered to be character-driven and place special emphasis on the interior life of the protagonist or other point-of-view characters. In these novels, the actual plot is not only secondary, but arises from the motives, fears, and reactions of characters to the dilemmas that confront them.

Idi damo, idi maripripirip ken mapugpugtuan pay laeng no asino ti mangabak, natibong ti nagan da Haruki Murakami ti Japan ken Svetlana Alexievich ti Belarussia. Uray idi napan a tawen ket natibongen ti nagan ni Haruki Murakami, ngem ad-adda a timpuar ti nagan ni Mo Yan. Iti sabali a bangir, napintas ti tekniko ni Alexievich iti panagsuratan, ti first-person witness account.

Ngem iti panagpili ti Swedish Academy iti mangabak, saanna a kitkitaen ti kinalatak ti contender no di ket ibasarda kadagiti sinursuratna, ti kalidad dagiti sinurat, ti agos ti panagbalbaliw ti literatura a sinursuratna no adda met laeng kadayta nga agos, ken kaimudingan dagiti sinursurat iti historia.

Dayta ti resulta ti inur-uray a kalatakan nga agit-ited iti  pammadayaw, ti  Nobel Prize.#