Tawid News Magazine

Ti mutia ni mannurat

AGPASUGNOD met ti mutia.

Immuna a nangngegko dayta idi damdamok ti dumar-ay iti kombension ti GUMIL Filipinas (Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken iti ballasiw-taaw).

Aklonek, saanko pay idi nga ammo ti dakdakamaten a mutia dagiti bangolan a mannurat. Saan pay ngamin a kasta kauneg ti pannakipasetko iti Literatura Ilokana.

Addaak iti dayta a kombension ta kayatko laeng a makita dagiti idolok a mannurat– mannurat a mabasbasak dagiti gapuananda iti Bannawag, ti kangrunaan a magasin dagiti Ilokano. Ken tapno mapasingkedak no kayatko a talaga ti agbalin a kas kadakuada.

Wen, a, ta iti naganus a panunottayo, nariknak lattan nga agduyosak nga agsurat. Nangrugi daytoy idi addaak iti hayskul. Kas nakunakon iti kallabes, nalatak idi dagiti programa iti radio ditoy Tanap nga agibasa kadagiti dandaniw.

Mabalin a kunaek a ginasut dagiti daniwko a naipatayab kadagiti nadumaduma nga estasion ti radio iti siudad (saan pay a siudad kadagidi a panawen) ti Tuguegarao. Ditoy nga impeksak dagiti nagduduma a rikna nga immapay kaniak. Ken dagiti paliiw iti aglawlaw. Ken panangtubngar kadagiti pannakapukan dagiti niog a kanigid-kanawan kadagidi a panawen.

Makunak a kasla agayus a karayan dagiti mabukelko idi a daniw (sinsinan daniw wenno dandaniw paraangan, kunatayo man laengen). Linawas a mangngegan ti naganko iti radio. Imbuson idi ti panagipatulod kadagiti daniw. Aggapu iti mainutko nga allowance ti gastuek nga agibuson.

Saanak a maibusan iti suraten. A siempre, maipapan iti ayat (normal iti agtutubo) ti kaaduanna. Nagbalin a naaweng ti nagan iti Tanap. Agsasaganad dagiti naaw-awat a surat a mayat a makipagayam. Ngem gapu ta limitado met ti pagkautan, saanko amin ida a nasungbatan.

Bayat ti panagbayagko nga agsursurat iti radio, ditan a nariknak a kasla kayatko met ti makaipablaak. Iti kasta, makuna met laeng a naan-anayak a mannurat.

A napaneknekak a saan gayam a kasta ti kalakana. Adu ti nasken nga adalen. Umuna ditan ti ortograpia ti lengguahe nga Ilokano. Ken dagiti annuroten iti panagputar iti maysa a sinurat (daniw, sarita, nobela wenno salaysay).

Isu a napanunotko ti dumar-ay iti makunkuna a kombension dagiti mannurat nga Ilokano. Tawen 1996 idi. Damdamok. Agdadamoak. Nakikuyogak iti grupo dagiti kaprobinsiaak ditoy Cagayan.

Iti naangay a kombension (sadiay Lareg-lareg, Malasique, Pangasinan), a napan pay ti grupo iti nalatak a Hundred Islands iti Alaminos, adu a bangolan ti naimatangak iti personal. Ngem kas agdadamo, mabainak met a makiam-ammo ken makilamano kadakuada. Asinoak koma a makitungtungtong kadakuada?

Isu nga impokusko lattan ti naglang-ay iti swimming pool ken sirok dagiti agbungbunga a mangga iti resort da Mr. & Mrs. Rene B. Ragunton. Ken iti nalitnaw nga aplaya iti Hundred Islands.

Ngem nadlawak ketdi ti kinapasig dagiti mannurat. Nagdedekket ti panagsasaritada. Kasla dida maum-uma a mangipeksa kadagiti iliwda iti tunggal maysa. Parbangonen ngem addada pay laeng nga agsasarita kadagiti ig-igid ti convention hall ken sirsirok dagiti mangga a nakasangalanda.

Ket dita a nangngegak nga adda kano met panagpasugnod ti mutia. Nga idi agtanoy, naammuak a ti mutia a dakdakamatenda ket ti inspirasionda nga agsurat. Ti paratignayda nga agsurat.

Dayta kano a panagpasugnod, parnuayenna ti panaglaladut. Ta no nagpasugnoden ti mutia, awanen ti maisurat. Awan a pulos ti mapespes. Gapu itoy, agmuriot ti maseknan. Aglaladut kalpasanna.

Ngem saanko a pinatpati daytoy. Iti kabayagkon nga agsursurat iti radio, saanak met pay a naibusan iti maisurat a daniw. Ken agnanayonak a naregta nga agsurat. Panagriknak, awan ti pannakaabbat ti suraten.

Nakunak nga adda laeng iti bagi dayta. No unaan ti kinasadut, awan talaga ti masurat. Ket kunaen a nagpasugnod ti mutia.

Ngem nagbaliw daytoy bayat ti panagtaeng. Bayat ti panagadu ti maipablaak a sinurat. Nupay ad-adu latta met dagiti ma-reject.

Ta kas kuna ‘tay maysa a bangolan ken atanudtayo a mannurat, no agsuratka, kayatmo, amang a napimpintas ti suratem ngem iti nalpasmon a sinurat.

Iti kastoy nga eksena, ay, ket marikna gayam a talaga ti kasla panagpasugnod ti mutia. Panunoten no kasano a napimpintas manen ti suraten. Agingga a kasla saan a matiliw ti rikna a mangisurat iti adda iti panunot. Agingga nga awan agayus iti pluma.

Inayon payen dita ti kinaawan sidap nga agpaliiw iti aglawlaw.

Wen, ta no kayat nga adda latta pagalaan iti suraten, masapul ti kinamanagpaliiw. Kinamanagsukisok. Ken masapul a managbasabasa. Kadagitoy a wagas, adda latta pagsakduan iti suraten. Ti laengen panangiparang no kasano a suraten ti problemaen. Iti kasta, agbalin a naidumduma. Ken makaawis a kanayon.

Kadagitoy, aklonek nga adda gundaway a kayatko ti agsurat ngem awan met ti maisurat. Mulmulenglengak no kua ti laptop. Ipappapilitko a kayatko ti agsurat. Ngem awan ta awan ketdin ti maarikapko a balikas.

Adda no kua ideyak a kayatko a suraten. Ngem no dadduma, talaga a diak maala no kasano a rugiak. Pilitek ti riknak. Ngem marigatanak laeng. Kasla nakagargares no kua, no basaekon, ti naipilit a sinurat.

Ket malagipko la ngarud dagidi gundaway a kapasnek ti agsurat a para pablaak. Awan pay idi ti masnop a panggedan. Oras amin nga oras a kayat ti agsurat. Nupay makinilia pay laeng ti usar idi, ania ketdin a kinaanus nga agitugkel kadagiti letra. No adda di kayat a naisurat, uyosen ti papel ket diretso nga ibelleng. Saan a kas ita a nalaka laengen nga editen ti sinurat.

Ania ketdin a panagsasaruno idi dagiti maipablaak a sarita. Ngem idi agtanoy, aglalo idi addan panggedan a mangal-ala iti orastayo, bimmattawayen dagiti masurat a daniw ken sarita. Adda payen dagiti tawen nga awan man laeng ti maipablaak uray bugbugtong la koma a sarita.

Adda met gundaway a di namnamaen ti isasangpet ti ideya a suraten. Kas balakad ni Manong Jaime “Jimmy” Agpalo, Jr., nasken kano nga isuratmo a dagus daytoy tapno saan a mapalusposan. No saan, isurat iti notbuk tapno di malipatan. Isu a no adda kano pappapananna, saan a maaw-awan ta bolpen ken notbuk a sangkaitugotna. Isuratna a dagus no adda aggilap nga ideya iti mugingna.

Aglalo no adda iti biahe!

Iti daytoy a galad ni Manong Jimmy, saan a naabbatan kadagiti suraten. Saan unay a nagpasugnod ti mutiana. Nupay nagadu dagiti masapul nga isuratanna iti iskrip a drama. Malaksid pay kadagiti para pablaak a sinurat.

Ngem aklonek manen, marigatantayo a mangtulad iti dayta a galad ni Manong Jimmy. Diak pay ketdi pulos a pinadas. Isu nga adu metten dagiti napalpalusposantayo nga ideya a nagpintas koma a suraten.

Ti nasken ita, ti kanayon a panangay-ayo iti mutia. Kas mannurat, nakapatpateg la unay nga adda mayula ti pluma. Ni mannurat, maysa ngamin a behikulo iti panagbalbaliw ti lugar a paggargarawanna. No di man ti sibubukel a lubong. Isu a di koma itulok nga agpasugnod ti mutia!  Pagtuloytuloyen daytoy a mangkulding kadatayo nga agsurat. Ta agtultuloy ti akem ti maysa a mannurat. Saanto a maiddep agingga a sibibiag pay laeng.

Exit mobile version