TI NEW BILIBID PRISON

Salaysay ni Eden A. Alviar

(Maudi iti dua a paset)

Dagiti pasilidad ti NBP ket nadisenio para kadagiti 18,000 laeng a balud, ngem idi 2014 ket addaanen daytoy ti nasurok a 40,000 a balud. Kabayatan ti termino ni Presidente Benigno Aquino III, naaramid ti plano a pannakabangon ti regional prison sadiay Brgy. San Isidro, Laur, Nueva Ecija tapno mayakar dagiti balud iti NBP gapu ta napuseken dagiti pasilidad. Ngem naipaigid ti plano bayat iti agdama nga administrasion.

Ti sigud wenno Old Bilibid Prison ket naawagan iti Carcel y Presidio Correccional (Correctional Jail and Military Prison) ken naisaad daytoy iti Mayhalique Estate iti sentro ti Manila. Impatakder dayta dagiti Kastila idi Hunio 25, 1865 babaen ti Royal Decree. Nabingay ti institusion iti dua a benneg: ti carcel a makalaon iti 600 a maikulong, ken ti presidio, a makalaon iti 527 a kombiktado a balud.

Gapu kadagiti umad-adu a krimen iti pagilian ken immadu a bilang dagiti balud, nayetnag ti Commonwealth Act No. 67 para ti pannakabangon ti New Bilibid Prison sadiay Muntinlupa iti lugar a maibilang idi a panawen a nasulinek. Narugian ti pannakabangon dagiti pasilidad idi 1936 iti pondo a P1 million. Idi 1940, manipud iti daan a Bilibid Prison, nayakar dagiti balud, alikamen ken dadduma pay a pasilidad iti NBP. Idi 1941, opisialen a naawagan ti NBP. Dagiti napanawan a pasilidad ti Old Bilibid Prison ket pinagbalin ti Manila City Government kas Manila City Jail agingga iti agdama a panawen.

Kabayatan ti Maikadua a Gubat iti Lubong, maysa kadagiti prominente a Pilipino a nabalud iti NBP ket daydi sigud a Senador Jovito Salonga nga impakulong dagiti Kempetai idi Abril 1942 kabayatan ti panagturay dagiti Hapon. Nagbalin pay ti NBP a concentration camp dagiti Prisoners of War, hospital para kadagiti balud iti gubat, ken transit center para kadagiti POW iti pannakayakarda iti sabali a lugar.

Nasurok a 13,000 a POW a kaaduanna ket Amerikano dagiti nabalud ken naproseso iti NBP kabayatan ti Maikadua a Gubat iti Lubong. Mairaman kadakuada dagiti a 500 sibilian nga intern manipud Camp Holmes Internment Camp sadiay Baguio. Idi Pebrero 1945, kabayatan ti Battle of Manila, napasamak ti ranget iti uneg ti NBP reservation iti nagbaetan dagiti Hapon ken Amerikano. Idi maabaken dagiti Hapon ket pinanawandan ti NBP, sinakup daytoy dagiti Amerikano.

Naibalud pay iti NBP ni Gen. Tomoyuki Yamashita, Commander ti Japanese Imperial Army iti Pilipinas, kabayatan ti pannakabista dagiti kasona a War Crimes bayat ti gubat ken panagturay dagiti Hapon iti Pilipinas. Nabitay ni Yamashita babaen ti pannakabekkel sadiay Los Baños, Laguna idi Pebrero 23, 1946.

Iti NBP pay a nabalud dagiti agarup 500 a nasentensiaan a war criminals pakaibilangan dagiti 140 a Hapon. Ngem nawayawayaan dagitoy kabayatan ti panagturay daydi Presidente Elpidio Quirino idi 1953 iti laksid a ti asawa ken tallo nga annakna ket napapatay kabayatan ti gubat. Iti pay NBP a nabalud ni Luis Taruc, lider dagiti gerilia a Hukbo Laban sa Hapon, kalpasan ti panangaklonna ti panagbasolna iti kaso a Rebelion idi 1954, ngem naikkan isuna ti Presidential Pardon idi 1968.

Naglatak ti NBP kadagiti naglabas a dekada gapu kadagiti nadara a riot ken pannakabitay dagiti balud a nasentensiaan iti Death Penalty babaen ti Electrocution wenno Lethal Injection. Nabalud pay dagiti prominente a tattao kas kada National Artist Amado Hernández, sigud a Cong. Romeo Jalosjos, sigud a Mayor Antonio Sanchez, aktor a ni Robin Padilla, Claudio Teehankee, Jr., nga anak daydi Chief Justice Claudio Teehankee, Sr., Hubert Webb nga anak ni sigud a Sen. Freddie Webb, ken dadduma pay a nalatak a personalidad.

Iti sango dagiti nagadu a nangato nga opisial ti gobierno a maak-akusaran a mainaig iti illegal a droga, krimen ken kurapsion iti agdama a panawen, addanto ngata maysa kadakuada a mabalud iti NBP?#