sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Ti panagmula

MAYSA a limmasbang itoy a panawen ti panagraira ti bayrus ti panagmulamula.

Iti kaawan ti maaramid ti kaaduan gapu kadagiti naipatungpal a klase ti kwarantin, napanunotda daytoy nga aramid.

Kas nasurattayo, adu ti limmangto ti arubayanna. Dagiti sigud a di agsuksukay, immapalda metten. Nagmulamulada met uray kadagiti nagawangan laeng a lata ken basyo ti bote. Ken dagiti dadael a planggana, gallon ken uray ania ditan a mabalin a mulaan.

Dayta ti napintas nga apal! Positibo nga apal. Saan a no daytay umapal tapno dadaelenna ti padana a tao.

Ania ketdin, aya, a nasayaat koma ti aglawlaw no kastoy amin a klase ti apal!

Awan dagiti agdidinnadael iti kinatao. Awan ti marakrak a panaggagayyem ken panagkakabagian.

Ngem ania ngarud ket agbibiagtayo met latta iti dakes nga apal! Umanay la a ragsakentayo no guyodentayo nga ipababa dagiti kailiantayo gapu iti dayta dakes nga apal.

Agsublitayo iti panagmulamula.

Nariingak a panagmulamula ti kangrunaan a pangalapkapan da tatang ken nanang. Awan sardayna ti panagmulada iti tambak dagiti piskeria no kasta nga umayen ti kalgaw. Utong ken mauggotan a kammotit ti imulmulada.

Iti tambak, saan a parikut ti pagsibug kadagiti mulada. Nadam-eg ti daga dita uray pay agabbaten ti alog ken dagiti piskeria.

Apaman a dumteng ti panagtutudo, saanen a mabalin ti agmula kadagiti tambak. Baka lapunosen laeng ti danum. Uray pay ingato ti paset ti pagmulaan. Addada tawen a malapunos dagiti tambak ti piskeria iti purokmi.

Isaruno no kua da tatang ken nanang ti agmulamula iti bassit a bangkag iti amianan ti purokmi. Utong, mauggotan a kammotit, sili, petsay ken dadduma pay a natnateng ti kangrunaan nga imulmulada. Napatak iti lagiptayo dagidi panawen a mani ken agbagas a kammotit ti imulmulada iti ligason iti asideg ti baybay. Paggugustok idi a pagtamblingan dagiti napempen a nagpursingan ti mani ken dagiti nagalatgat a lanut ti kammotit.

Ti tigtig-abko idi no kasta a lumingtakami iti sirok dagiti kayo iti igid ti alad. Kapadasan a narigaten kadagiti ubbing iti agdama a panawen! Addan iti gadgets ti ragsakda ita.

Ilakolako met ni nanang dagiti maapit iti sentro ti ilimi.

Kaasi ti Namarsua, nupay kasta laeng ti pangalapkapanda, saankami a limmiway a nangan.

Iti ngata pannakaimatangko iti rigatda nga agmulamula ti nagrusingan ti ayatko met a manggamulo wenno mangsukay iti daga. Nagbalinak met nga adipen ti daga nupay adipenakon ti tisa. Irapin latta ti agitukittukit napia laeng a pangsupusop kadagiti kasapulan iti inaldaw.

Ket napaneknekak nga iti panagmulamula, adda pait-sam-it a pasetna.

Unaentayo dayta napait a pasetna. Nabannog ti agsukay iti daga. Masapul ti anus. Adu a pannaripato ti ipaay kadagiti itukit tapno adda namnamaen a maapit iti masakbayan.

Ngem nupay kasta, saanto pay laeng a nakananama dagiti masungad nga aldaw. Ipapantayon a naparmek dagiti peste, napadakkeltayon dagiti intukittayo. Ngem saantayo latta nga iggem ti panawen. Mabalin a pugipogen ti didigra (layus, bagyo, nakaro nga igaaw) dagiti mulatayo.

Nakakalkaldaang ti kastoy aglalo no makitan nga iti sumagmamano laengen nga aldaw, pangrugianen a pagapitan dagitoy.

Ngem ania ngarud, masapul nga awaten ti amin.

Sabali laeng ti kinababanto ti presio inton ilako dagiti apit a di magabenan a sidaen wenno taraon. Napia koma no adda pamay-an tapno di agdadael dagiti apit ket mayuray iti napintas a presio. Kas koma kadagiti prutas.

Itoy a pannakasursurat daytoy, kalkalpas laeng ti panagluluom dagiti Indian a mangga iti lugarmi.

Nabunga dagiti mangga ita a tawen ta saan a dinadael ti tudo idi kapigsada ti agsabong. Adda pito kapuon (a sangarakepan ti puonda) iti aglawlawmi a permi ti panagbungada. Saan a nagabgabenan a sinuksukaan idi mangrugidan a lumdag. Madi met a burasen nga ilako ta awan met gumatang (ta kaaduanna met ti adda mulana, ken pagdawatanna).

Agingga a dimteng ti panagluluomda. Dayta, uray da la mayaplag iti paraangan tunggal agsapa. Ni awan pay ubbing a mayat nga agpidut koma iti kanenda! (Saan a kas idi ubbingkami a pagiinnunaanmi ti agpidut ta saan pay idi a nabalayan ditoy a paset).

Di kad nagadu a nasayang. Nakaal-alsem payen ti aglawlaw. Binigat a manggalipak kadagitoy tapno ipakanmi kadagiti dingo (pato ken manok). Ngem kaskasdi a di mabassitan dagiti mapidut.

Idi agbayag, ne, ta malako metten uray dagiti mapidpidut laeng. Gayam, naibusen ti bunga dagiti pada nga adda pinuonna! Ken agawan-awanen dagiti maipangan a mangga nga aggapu iti Ilokos ken dadduma a paset ti probinsiami.

Dayta, agiinnunan dagiti kaanakak ken dagiti ubbingmi nga agpidut iti pailakoda. Pinaburas payen ‘tay inaunak ti dadduma puon. Ket nakalima a sako pay laeng!

Isu pay laeng ti pannakakitak met iti dakkel a burnay a nabayagen a di maus-usar. Ania pay, dagiti napidutko, dinalusak metten sa inirapko nga inkaranukon iti uneg daytoy. Bareng, kunak man, mapagbalinko a suka! Suka ti mangga, ay, awan pay nangngegko wenno naramanak a kasta.

Bareng ngarud agballigitayo itoy a napanunottayo ket ammotayton ti aramidentayo iti sumaruno a panagmamangga!

Kasta no prutas. Mabalin a maproseso tapno agbalin a sabali a produkto. Ngem dagiti ngay nateng? Malungsotda lattan, singkaaduanna.

Nalpay ngarud dagiti abagatayo kadagiti naipadamag iti telebision a ginabsuon a kamatis ti imbellengda lattan dagiti mannalon idiay Nueva Ecija (saan a daytoy ti umuna a kaso).

Maysa pay a pait panagmulamula ket ti panangsigurado dagiti agsisiim laeng a kalugaran. Inton agbungan wenno mabalinen a pagnumaran dagiti immula, makiinnunadanto metten nga agapit. Kasla adda bambannogda!

Malagipko idi ti tambak pay laeng ti piskeria ni tatang ti dalan nga umay iti purokmi. Gapu ta nabunga dagiti utongna, ayna, kasla makipagtagikua ketdin dagiti aglabas no awan ti makakita kadakuada. Agburasda metten iti yawidda!

Naminsan nga adda nasukalan ni tatang a bumaket metten. Kuna ketdin daytoy: “nangalaak laeng met iti pangramanan.” Anian!

Naimbag ita ta naminduan a nayalis ti tambak a pagnaan kalpasan ti mano a dekada nga iti tambak ni tatang. Mamulmulaan met dati ti nakayalisanna a tambak ngem saanen a mabalin a mulaan daytoy ta sinementon ti barangay.

Iti biang ti sam-it iti panagmulamula, isu dayta ‘tay agburaska iti bunga ti nagbannogan. Isu dayta ‘tay agsidaka iti presko ket ammom a di namalamalan iti pestisidio. Isu dayta ‘tay adda napintas a buya a mingmingam tunggal makariingka iti agsapa. Ania ketdin a kinalag-an iti rikna. Makaikkat iti stress a kunada!

Inayon pay dita ti mabalin a makaguyugoyka met kadagiti sabsabali a kailian tapno agmulada met. Ta, wen, gapu iti social media, saantayo met a malapdan nga i-flex a kunada dagiti mulatayo. Saan a panagpangas dayta. Ketdi, pananggutigot met kadagiti kailian a sapay ta ipategda ti panagmulamula, ti panagsukay iti daga. Ket awanton dagiti manigsigurado laeng iti immula ti sabali! Saan a kas kadagiti nakatugaw a lider nga adu latta ti manigsigurado iti para koma kadagiti piman nga umili!