sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Ti panangpalangto iti aglawlaw

TUNGGAL manganka iti prutas, lagipem kano wenno agyamanka (uray iti panunot laeng) iti nagmula.

Maysa dayta a pagsasao maipanggep iti panagmulamula iti kayo.

A mabalintayo a nayonan: Tunggal agsidaka iti nateng wenno mangan iti innapuy, lagipem ti rigat dagiti adipen ti daga a nangpataud iti dayta.

Kayo, masetas, natnateng, mula dagitoy a mangpalpalangto iti aglawlawtayo. Mula nga isu ti pagtataudan dagiti taraon ken masapsapultayo iti inaldaw.

Maipalagip manen ita ti kinapateg ti panangpalangto iti aglawlaw, wenno kunaentayo a panangipateg iti nakaparsuaan, gapu iti naimatangantayo a gannuat maipuon itoy.

Ditoy Tanap, naaweng ita ti pannakaminas ti baybay kadagiti coastal areas, kas nasurattayon iti kallabes. Gapu itoy, agduduma a grupo ti simngay a mangtubtubngar itoy a mapasamak. Ket kas maysa pay a mangipamatmat iti panangipategda kadagiti aplayada, nagkaykaysaanda nga aramid ti panagmulamula iti kayo.

Addang kano daytoy a mangisubli manen iti ngayed ken langto dagiti pantok. Ken mangitantan iti panaggiddayto ti daga a mangibunga iti nadaras a yaasideg ti baybay iti purok wenno iti tunggal paraangan.

Nagkaykaysa dagiti nasao a grupo nga inannong daytoy nga aramid ta nakitada ti panagbalbaliw ti baybay. Umasideg nga umasideg kadagiti kabalbalayan. Dagiti tartarayen idi a pantok nga in-inut nga agpababa agingga iti kadaratan, mapukpukawdan. Teppang itan dagitoy a nasurok a pagattao. Masapul nga agkaruskos wenno tappuaken no kayat ti mapan iti kadanuman.

Sunsonennan dagiti umili!

Ket no awan latta ti maiwayat nga addang, saan a karkardayo a kadagiti masungad nga aldaw, ad-adu manen a kabalbalayan ti lamutenna.

Saan pay a nalatak nga aramid idi ti panagminas iti baybay, adun a kabalbalayan ti innalana kadagiti nasao nga ili. Ngem in-inut dayta. Adu a tawen ti napalpalabas.

Ngem itan ta nalatak daytoy a pannakaminas ti baybay, nupay naipadamag nga itoy koma a Pebrero, nakaparpardas man ti yaasideg ti baybay. Dimmakkel la ngarud ti pattapatta dagiti umili a pudno a nailibas ti pannakaminas ti kadandanuman iti kallabes. Malagip ngamin nga idi Tawen 2005 agingga iti Tawen 2006, natinggaw ti sayangguseng a maminas ti baybay. Addada idin a makitkita dagiti barko nga aglabaslabas iti taaw.

Ngem nagtalek dagiti umili nga awan ti ar-aramiden dagitoy a maikaniwas ta awan ti pammalubos kadakuada. Mismo a ti ahensia ti gobierno a mangsalsaluad iti nakaparsuaan ti nagkuna idi a saanda nga ipalubos a makaala dagitoy iti permiso. A sinarurongan dagiti dadaulo ti ili.

Ngem kas nasao ngaruden, naaweng idin ti damag a maysa nga ili ti nangpalubos kadagiti Kusipet nga agminas iti masakupanna. Ket iti papan dagitoy makitkita a barko iti dayta a paset, madalananna ti kaaduan nga ili iti coastal areas.

Naipagarup ngarud, a patpatibkeren ita dagiti pasamak, a bayat ti panaglayag dagiti barko kadagiti madalananda nga ili, sussusopenen dagitoy dagiti magnetites a madalananda.

Iti kaadu ti nayawidda a nangisit a darat, nakurukoran ti lansad ket napukaw dagiti sarikedked. Iti panaglabas dagiti tawen, in-inut a nagaburan dagitoy a kurob. Ket mapattpatta a dayta ti gapuna a nagdarasen nga agpababa dagiti pantok.

Gapuna nga ita pay laeng a naipadamag a kaaddan ti pammalubos kadagiti kompania ti panagminas, saanen nga agpabatubat dagiti umili tapno saan a matuloy daytoy. Ti rigatna, iti daytoy a laban, bassit ti masirarat a namnama. Mismo ngaminen nga iti nasional nga agpang ti nagtaudan ti go signal iti maiwayat a panagminas.

Nupay kasta, kunada ngarud, uray bassit a timek, no agtitipon, agbalinto daytoy a natinggaw.

Ket kasta ita ti mapaspasamak. Kanigid-kanawan a grupo ti agal-ala kadagiti pirma tapno maipakuyog iti petision a maiyeg iti ngato tapno ibabawi daytoy ti intedna a pammalubos kadagiti kompania ti panagminas.

Nariing pay ti rikna dagiti umili tapno isublida ti dati a ngayed dagiti pantok.

Saluduantayo dagiti kailian a nakapanunot itoy.

Mabukirad met laengen ti mata ti tunggal maysa iti kinapateg ti nalangto nga aglawlaw.

Ngem kas iti kallabes, adda latta met panagduadua kadagiti kakastoy a proyekto. Ammotayon nga adu ti naiwayat a kaarngina kadagiti naglabas nga al-aldaw. Ngem ania ti nagtungpalanda?

Awan ti masnop a pannarabay a napasamak kadagiti naimula a kaykayo. Nagpatingga laeng iti kunkunada a papiktiur. Pammarang a panangipateg iti nakaparsuaan.

Idi naimulan ti kayo, nabaybay-anen. Inmulagat ni Apo Init, nanglaylayen dagitoy. Agingga a naksetda ta saanda man laeng a nakauray iti uray la koma sangkabassit a bisibis.

Dagiti dadduma, dinadael dagiti ayup. Ta awan man laeng ti makunkuna a tree guard-da.

Ken saan a mabalusingsing ti kinapudno a dinadael ti ayup ti panagpampanunotna a kailian dagiti dadduma. Imbes a tumulongda iti panagbiag dagiti naitukit, isuda pay ti umun-una a mangdadael kadagitoy. Irantada pay ketdi.

Pagaangawanda.

No nagballigi amin idi dagiti naiwayat a panagmulamula, nalangto koma itan ti aglawlaw. Saan koma met a kasta kadamsak ti bunga dagiti didigra a sumangsangbay iti lugartayo.

Ta tunggal kayo, adda dakkel a papelna iti aglawlaw ken iti tunggal maysa kadatayo. Kasta koma met ti papeltayo kadagitoy. Saan a datayo ti umuna a mangdadael kadakuada. Tumulongtayo ketdi iti yaaduda pay.

Nakakatkatawa ngarud ti mapaspasamak no maminsan. No mapantayo iti maysa a disso, agiinnunatayo man nga agsapul iti paglinungantayo a sirok ti kayo. Wenno pagpariirantayo. Aglalo ita ta masungad manen ti kalgaw.

Yanna nga adat, ditay met ammo ti agmula iti kayo!

Maipalagip manen ti mabalin a kunaen a minamaag a kapanunotantayo (nga inaramidtayo a sarita). No koma tunggal kayo ket ipaayna laeng ti oksiheno a partuatenna iti nangimula kenkuana, di ngata nga agmula ti amin?

Ket dayta nga oksiheno, sursurotenna latta ti tao a nangimula iti kayo a nagtaudanna. Daytoy ti mangsuplay iti angsenna.

No awan ngarud ti (i)mulam, maisapa ti apitmo.

Kasano dagiti kayyanak wenno ubbing a di pay makamula? Linteg ti nakaparsuaan ti mangilatang iti oksiheno nga ipaayna kadagitoy inosente nga agkasapulan la unay.

Mapilitan la ti amin, iti kapanunotak, a mangikalukag tapno adda makuna a mulana!

Napintas pay a pagsarmingan ti maysa a nabasatayo. Adda kano nayospital a baknang a lakay. Nagngangabit ken Patay. Naimbag ta adu ti kuartana ket naitaray iti kapipintasan a pagagasan.

Idi agbayad iti bill-na, naldaangan la unay. Napaluasit pay. Dinamagda no apay.

“Maldaanganak ta iti apagbiit laeng a pannakaikabit kaniak ti oxygen tank, kastan kadakkel ti bayadak. Idinto a yaleng-alengko laeng ti ang-angsek iti inaldaw. Saanko man laeng a napanunot ti kinapategna dayta a sagut ti Namarsua.”

Wen, maysa a sagut iti inaldaw a panagbiagtayo ti ang-angsentayo nga oksiheno. Puon ti biag, kunaentayo man laengen.

Tapno ngarud agnanayon ti nadalus/presko a suplaytayo itoy, a di gatangen kas iti baknang a lakay, maitutop laeng ti panangpalangtotayo manen iti aglawlawtayo.

Agmulamulatayo ngarud latta. Kayo, nateng, masetas, uray ania… Ngem masapul nga ipaaytayo met ti umisu a panangtaripato kadagitoy nga itukittayo!

Saan laeng a pang-Facebook wenno pang-social media! ●