Ti Panawen Ti Novella

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

 

Kadagiti naglabas a dekada, lalo idi ‘90s a namayagpag dagiti novella. Nagadu dagiti babasaen itoy a nagruar. Kadagiti newsstand kadagiti bangketa nagadu a nakabitin a display; iti tiendaan, lalo dagiti sigud nga aglaklako iti gawed ken bua, tabako, dinobla ken pagdobla (rolling paper) ket naaplagan ti puestoda kadagiti nagduduma a novella. Adda love story, adventure, suspense, mystery, horror, fantasy, romance ken dadduma pay.

Uray ni Ilokano ket tinapoganna met daytoy, a kas kada Juan S. P. Hidalgo, Jr., Guillermo Rojas ken dadduma pay a nagipablaak a bukodda. Naglatak daytoy a babasaen ta nalaka met ti bayad ti maysa, lalo dagiti naiprinta iti newsprint ken nagaramat iti tacker kas iti aramat dagiti magasin ken komiks. Makaenganyo ti agbasabasa, ta iti uneg laeng ti dua nga oras wenno nakurang pay, nalpasen ti panagbasa.

Adu ti urnongko idi ta nalaka met ti bayad, ngem no adda masangailitayo, saantayo met nga agpangadua a saan nga agpabulod kadagitoy iti tallo wenno ad-adu pay. Ay ket, bulod-tagikua, a, ta dayta met ti naynay a mapasamak. Yantangay ta nabasak metten, binaybay-ak lattan, uray ta saan met a kas iti kapateg ti libro.

Adu dagiti naengganyo a nagbasabasa kadagitoy. Uray met datao, naengganioak met a nagbasabasa ta kasapulak ti pagadawan kadagiti idea kadagiti sursuratek nga script iti radio, adda innem a regular a program ken dua a Sunday program nga intay isuratan; ket lalon a nanayonan idi nagtallopulo ti pluma daydi Manong Peter Laguardia. Immadu ti intay isuratan ta immabut iti sangapulo ket tallo nga scripts ti suraten iti inaldaw, isu a kasapulan iti pagadawan kadagiti idea.

Idi agangay, inayabantayon da Vidal Valdez ken Delfin Dumayas nga agsurat yantangay-agsursuratda met iti radio script sadiay Ilocos Norte. Nakatulong dagitoy a pocket books a pangadawan iti idea—pocket books lattan iti pangawag ta saan met a maitutop a maawagan ida iti libro ta saanda a hardbound ken nakatackerda met.

Uray idi nangsurat datao iti ababa a nobela—daytoy ti termino iti Bannawag, nga agatiddog iti lima agingga iti sangapulo ket dua a tsapters. Dayta ngarud ti uso a sinurat iti dayta a panawen, ta nagrigat met ngarud ti agimakinilia iti nobela ta nagatiddog met, ket maapektaran no kuan ti panagmakinilia iti radio script ta saan pay laeng nga uso idi ti kompiuter idi dekada ‘90. Isu a sangapulo a tsapter ti insubmitartayo, a nagtinng a walo a tsapters idi naedit; nangipatulodtayo manen iti pito a tsapters a naibasar iti pito nga aldaw ti lawas, ngem immabut iti sumagmamano a tawen a saan met la a naipablaaken; isu nga inruartayon idi iti Sirmata Magasin, a kas panangipaay iti consuelo de bobo iti kinarigat a nagtaltalmeg kadagiti teklado ti makinilia, iti panagpanunot iti tema a suraten—daytay naisabali iti gagangay wenno justice for the effort.

Ta ania ngamin aya dagitoy a novellas?

Mabasa iti Wikipedia: A novella is a written, fictional and prose narrative, usually longer than a novelette but shorter than a novel…

Iti wiki.answers.com, kunana met: A novella is basically a short novel. Novellas are typically fictional pieces of literature that are longer than short stories and shorter than actual novels. There is no exact word count, but novellas are usually between 15,000 and 50,000 words long, and they are not typically split into chapters.

Ngem kadagiti pocket books, umanayen ti 60 a panid wenno nasursurok bassit, a gagangay nga agtinnagto latta iti 60 a panid no maedit. Kastoy ti requirements a naynay nga imaldit dagiti publishers.

Kastoy met laeng dagiti ababa a nobela a maipabpablaak iti Bannawag, a ti naudi a pannakabasak itay nabiit ket ti ababa a nobela a liman sa a tsapter, husto la unay ti bilang ti novella—atiddog la unay a sarita ngem ababa met a nobela. Pagpintasanna dagiti kakastoy a sinurat ket awanen dagiti subplot ket nakasentro lattan para iti kangrunaan a bida.

Uray dagiti nalalatak a mannurat iti lubong ket addaanda met iti kastoy a sinurat, 60-120 pages, ababa a nobela wenno atiddog unay a sarita. Dagitoy dagiti novellas, literally, it’s Italian for a “little novelty,” a kas nadakamat iti Listverse. Ababa ngem napintas… #