Ti Pasintawi ti Sabunganay

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.

Pagampayagen ti literatura ti panunot iti sadinoman a yuyeng ken iti awan katukadna nga eksperiensa ken padpadas ti biag. Awan katukadna ta awitda dagiti nalawag a dana iti panagukrad ti panunot. Ti literatura ket makatulong unay para iti pannakamuli ti kinatao – ti bukodna a sirmata ken pannakaawat. Saan laeng a pannakaay-ayo, pannakaray-aw no di pay ket katakunaynay iti agnanayon dayta napidut a padas.

Dagiti pakasaritaan nga agpaay kadagiti ubbing nga aggibus iti realidad ket maysa kadagiti kapipintasan a bunga ti panunot. Saan laeng  a para kadagiti ubbing no di ket para iti amin.

Adda maysa a pasintawi (legend) a mangited la unay iti dakkel a kaipapanan ti biag – kas itoy a dakdakamatentayo. Ti sarsarita nga aggibus iti realidad wenno kinapudno.  Daytoy ti pasintawi ti sabunganay. Maipapan daytoy iti gingginammol manipud iti sabungay.

Gingginammol, anting-anting, babato, tagiruot ken dadduma pay, kasta ti sumagmamano  a pangawag itoy. Agessem la unay ti tao kadagiti gingginammol. Ta ngamin, dagiti gingginammol ti pagtataudan ti naisangsangayan a birtud ken talugading. Daytoy ti rason no apay nga esseman ti tao a maaddaan itoy. Tapno makabaddek iti tapaw ti pedestal, ti gingginammol ti maysa kadagiti dana nga agturong itoy.

Babaen ti gingginammol ti sabunganay, kabaelanna ti agpukaw ket awanen ti mangdangran wenno aggandat man laeng kenkuana. Kaamakdan. Nalaka, aya, nga adda manglapigos kenka a dimo makita? Wenno mangsibbarot wenno mangagaw kadayta ginalipmo a mangga nga idepdeppelmo iti sinilian a bugguong nga ipon ngem dimo makita? Amangan no kumsen pati sapsapinam no dayta ti mapasamak!

Maala laeng ti gingginammol babaen ti pananguray ti sabunganay nga agdumog tapno yulana metten. Saan a maiggaman daytoy no di ket babaen ti ngiwat – tayaen babaen ti ngiwat kalpasan a yula ti sabunganay. Tilmonen a dagus. Kasta.

Adda nangpadas ta kayatna met ti maaddaan iti birtud ken talugading. Inurayna ti panagdumog ti sabunganay.

Iti maysa a parbangon nga apagsipasip, nakitana a mangrugin nga agdumog ti sabunganay. Nagnganga. Naguray. Agingga ti inyula ti sabunganay ti gingginammol. Tinilmonna nga insigida. Iti panunotna, maaddaanen iti naisangsangayan a birtud ken talugading.

Nakangngeg iti taraok ti kawitan.

Tinangadna ti naggappuan ti taraok, manipud daytoy iti sabunganay! Adda sadiay a nakabatay ti kawitan.

Gibusna.

Ania ti naggibusanna? Ania ti natilmonna?

Ngem ti nalpas ket nalpasen.

Saanen a maibabawi pay. Dayta metten ti gibus ti pasintawi. Daytan ti realidad.

Amin ket agsubli iti realidad kalpasan a nagampayag ti panunot.

Kalpasan a nagampayag ti panunot, umarakup met ti realidad! Saanka nga agnanayon nga agbibiag iti panagampayag ti panunot. Saan a normal daytan. Kasapulam ti agsubli iti realidad. Isu nga arakupem met ti immarakup a kinapudno. Ta daytoy a talaga ti talugading wenno pudpudno a gingginammol ti tao. Agsubli nga agsubli iti realidad kalpasan ti panagampayag ti panunot.

Realidad. Ta ania ngamin daytoy?

1.The quality or state of being actual or true; 2. One, such as a person, an entity, or an event, that is actual; 3. The totality of all things possessing actuality, existence, or essence; and 4. That which exists objectively and in fact…

Dayta ti definition manipud iti www.thefreedictionary.com  nga intay nagadawan kadaytoy a reperensia.

Ania ngarud ti kaipapanan daytoy?

A legend is a narrative that people tell as a true story. Sometimes the details are difficult to confirm, but usually the story names people and identifies locations. The person telling the story usually does not claim to be an eyewitness to the events, but heard it from someone who knows someone who heard it from someone who was really there… Legends often contain a moral or a lesson and are told to uphold the values of the community.

They often involve supernatural or religious elements. (http://www.museevirtuel.ca/Exhibitions/Folklore/english/legendese/legendesintro.htm)

Moral lessons ken mangpasiken kadagiti tagipatgen (values) ti kangrunaan nga akem dagiti pasintawi. Ipalagipna a sakbay nga agarapaapka, aggunayka; kalpasan a nagarapaapka, agtignaykan. Eswes, no kayatmo ti inadobo a sabunganay, apay a dika agmula nga umuna iti subual ti dippig tapno adda agsabunganay iti adobuem? Wenno kalpasan a nagarapaapka nga aglaklako iti kinariton a sabunganay, ay, ket agmulakan iti adu a saba tapno mapasamak dayta! Pangalaam ngarud ti kinariton a sabunganay no dika agmula? Dayta ti realidad ti sabunganay. Dayta ti pasintawi ti sabunganay.#