Ti Penumbra a Biag dagiti Nalalatak a Mannurat

Kolum: Iti Duyog ti Singasing

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.

 (Maudi a Paset)

 

Adu pay dagiti nalalatak a piksionista a nailuod iti droga ti nagna iti nangisit nga anniniwan ti biag nga isu ti nagbalin met a nasipnget a pakasaritaanda; aminda ketdi ket adda ti bukodda a pakasaritaan iti panangtaluntonda iti dana ti biag, aniaman dayta, a pakasaritaan, nasipnget man wenno narangrang, agpadada a naikitikit kadagiti tugot ti napalabas—dagiti imbati a tugot nga isun ti pakalaglagipan iti kinaasino.

Uray dagiti mannaniw ket adda met dagiti nagbalin a drug dependent. Nalalaingda nga agsurat iti daniw, mabigbigda a mannaniw ngem namarisan ti panagbiagda iti penumbra. Adtoy dagiti sumagmamano a nalalatak a mannaniw a nangabuso ti bagbagida babaen ti nakailuodanda a bisio.

Ni Percy Bysshe Shelley a maysa kadagiti adigi iti daniw a lyric poetry, maysa pay isuna a mabigbigbig a dramatist, essayist, novelist. Lyric poetry is usually a form of poetry with rhyming schemes that express personal and emotional feelings. Daniw a pangyebkasan iti karirikna nga inyaon pay iti katukottukotan a sulinek ti barukong.

Ni John Keats, ti mabigbigbig a mannaniw iti oda. Ode, a lyric poem usually marked by exaltation of feeling and style, varying length of line, and complexity of stanza forms. Panangidayaw, panangbigbig, panangraem iti maysa nga indibidual wenno iti maysa a pasamak, kas iti termino dagiti kritiko. Romantic poet ti pangawagda kadagiti agdandaniw iti kastoy a klase. Nagubingan a mannaniw, natay iti edadna a 25 iti sakit a tuberculosis. Dua kadagiti adu a dandaniwna ti nalatak a pakalaglagipan kenkuana, dagiti Ode to a Nightingale ken ti Ode to Indolence.

Ti nalatak a babai a mannaniw, Elizabeth Barret Browning. No maipapan iti daniw a soneto, rumimbaw ti nagan ni Elizabeth B. Browning. Awan ngata ti naessem iti daniw a soneto (sonnet) a di makaam-ammo kenkuana. Maibilang ti daniwna a soneto a maysa kadagiti saan a maumag wenno umagen ti panawen, ti napauluan iti How Do I Love Thee? Ti daniw ni ayat a dinto pulos nga agkupas, dagitoy ti kaunaan a liniana: How do I love thee? Let me count the ways./ I love thee to the depth and breadth and height/ My soul can reach, when feeling out of sight/ For the ends of being and ideal grace. Tallopulo ket pito laeng ti edadna idi pimmusay, nailuod ngamin iti opium, ket morphine ti kaudian nga inusarna sakbay a nagsatan iti anges—natay ngem naraniag ketdi ti isem kadagiti bibigna.

Ni Samuel Taylor Coleridge, maysa met a nalatak a mannaniw ket nailuod iti opium. Ngem malaglagipto latta ti atiddog ken nalatak a daniwna a The Rime of the Ancient Mariner. Kastoy ti maysa kadagiti nalatak a linia daytoy a daniw ni Coleridge: Water, water, everywhere,/  And all the boards did shrink;/  Water, water, everywhere,/ Nor any drop to drink. Malaglagipto latta dagita a linia, aglalo iti panawen ti kalamidad a parnuayen ti bagyo ken layus: danum, danum, danum; nagadu a danum ngem awan man la mainum.  Puonayen, ket bagyo ngarud ken layus.

Ni Allen Ginsberg, ti mannaniw a maaw-awagan iti “San Francisco Poetry Renaissance”  idi 1950s. Dagiti daniw nga epiko ti naglatakanna la unay.

Ken adu pay dagiti mannurat ken mannaniw a nailuod itoy a bisio. Ketdi, uray no intay taldiapan ti penumbra a paset ti biagda, dina met kayat a sawen nga ibabana ti panagraemtayo, adda latta dayta a panagraem kadakuada a nagubbogan iti namaris, nabunga a panunot, nga isuda a nangitaguyod iti arte iti panagsuratan.

Daytoy latta ti tugotda iti biag uray no namarisan iti penumbra..#