Ti Piesta ti Arbis-Bisibis

Sarita ni Ma. Theresa B. Santos

(Umuna a paset)

 

 

Agar-arbis ken agin-init. Agpada a marikna ken maimatangan ti tudo ken ti init. Maysa a phenomena a nanggennedgenned iti nagduduma a ladawan ti gimong: kadagiti dadduma, gagangay laeng wenno awan ti prayoridadda iti mapaspasamak iti aglawlawda ta makumikomda iti bukodda a pakaseknan—saandan a problema ti problema ti sabali ta dida met mangipapaay iti pagproblemaan ti sabali, idinto ta adda met dagiti dadduma a maseknan a mangibasar ti pagtaktakderanda iti sientipiko a palawag no apay nga agar-arbis ken agin-init; idinto nga adda met mamati pay laeng iti duog wenno kadaanan a pammati, a no kastoy a tiempo nga agar-arbis ken agin-init adda la ketdi datdatlag a nakalatag a narigat a patien ti kaaduan ta saan a mailawlawag iti kas koma kalawag iti agtangkayag nga init; ngem adda pammati a kastoy—duog a pammati a nangrugi pay la idi angged, a kas iti napasamak iti BarangayPinagkawayan, iti ili ti Caoayan.

Naulimek, natalna ken nakappia nga away ti Pinagkawayan a masarakan iti daya-nga-amianan a paset ti Luzon. Komunidad daytoy dagiti naragsak a mannalon. Ngem mangnamnama lattan iti tudo a parabur ti langit dagiti nalawa a kataltalonan, kabangkagan ken dagiti tangkirig; awananda iti irrigasion, nupay adda plano a pagnaan ti kali ti pasayak ken naminduan a beses a nagbulontario pay dagiti bumaranggay a nagkali uray awan sueldoda basta maaddaanda la ketdi iti irigasion ngem kalpasan a napiktiur dagiti kali a timmakderan dagiti naisem ken tamtambutiogan a personas, saanen a naituloy ti proyekto, saan a masinuo no ania ti puon ken gapu; ket tunggal sarungkaran dagiti bumarangay ti opisina ti NIA sadiay kabisera-probinsial tapno amadenda ti banagen ti proyekto, nasayaat met ti sungbatda nga agur-urayda kano iti kinaadda ti pundo daytoy, kasta a kasta lattan ti sungbatda agingga a linipat metten dagiti bumarangay ti bannogda ken molestiada a nagkalkali iti kali ti irigasion.

Isu a nagpanunot dagiti taga-Pinagkawayan iti pangsilpot’ angesda no malpas ti panagtatalon. Napanunotda ti aglaga iti nagduduma nga aramaten ken dekorasion, agaramid iti nagduduma a kagamitan kas iti muebles, papag ken tugaw manipud iti kawayan. Ti asosasionda, ti Pinagkawayan Bamboo Industries, ti makaammo a mangilako, kumontak kadagiti prospek nga aggatang kadagiti naaramid a produkto a mangilako kadagitoy; agtaud dagiti ramit ken aramiden a kawayan manipud iti duapulo nga ektaria a komunal a kawayanan ken dagiti personal ken pampamilia a kawayanan iti aglawlaw ti barangay; gapu iti kinaadu ti kawayan, daytoy metten ti nakaadawan  ti naganna a Pinagkawayan.

Ngem nagbaliw ti yabayab ti angin a kunada, daydi naurnos, mannakitinnulong nga ugali ket nasukatan iti makadurmen a kabalikidna—nagbalin a managimbubukoden dagiti sumagmamano a bumarangay sipud pay nairugi ti panagnegosio iti rabong. Innuna ti panagala iti sinaksako a rabong iti komunal; saanda nga inkaskaso ti saan a nasayaat nga epekto daytoy. Saan laeng a ti relasion dagiti indibidual a bumarangay ti naapektaran no di pay ti panguartaan ti industria ti kawayan. Natural laeng a maapektaran ta bassit metten ti agbalin a kawayan gapu iti saan a makontrol a panagala iti rabong iti amin a panawen. Ngem ipetteng met dagiti agrabrabong ti karbenganda iti komunal a sanikua.

Adda kimpet a dadanagan dagiti dadduma a bumaranggay a no saan a malapdan ti nalabes a panagala iti rabong, awanton ti agbalin a kawayan. No awan ti kawayan, kasanon ti industria?

Saan laeng a dagiti bumaranggay ti agkasapulan iti kawayan—partikular ti rabong, uray met dagiti Megy—maysa a klase dagiti gnome nga agnanaed iti kinawayanan. Babassit a parsua dagiti Megy gnome, agtayagda laeng iti dua agingga iti tallo a kadapan, natayengteng a maris nalabaga-a-daga ti kudilda, kuntirad dagiti dadakkel-immaratiddog a lapayagda, dadakkel nga agbubukel dagiti matada, paatiddog a kuntirad ti uloda, adda latta iggemda a siketsiket nga isu iti aramatda a kas agpakita wenno agpukaw iti tao a pagparanganda. Ab-ababa ti panagbiag dagiti lallaki a Megy gnome iti mamindua a daras, isu nga ad-adu dagiti babbai iti populasionda.

Napateg kadagiti Megy gnome ti rabong gapu ta katukad daytoy iti sikolo ti biagda—nga adda  pakainaiganna iti rabong.

Ngem nagtultuloy ti panagala dagiti sumagmamano a bumaranggay iti rabong ta saan awan panangilalada iti komunal a kawayanan. Ti laeng pagsayaatan ti bagida ti ammoda, awan bibiangda iti pakaseknan ti sabali—uray no agdadata a mairurumen dagiti sabali iti aramidda a kinatiri.

Iti maysa a naraniag nga agsapa, awanan milatna nga ulep ti asul-langit a tangatang, di makita uray dagiti kakasla dutdot a narasay nga ulep a gagangay a maimatangan iti law-ang; umap-apros ti puyupoy ket pasaray aganit-it iti panagririnnasras dagiti sanga dagiti kayo, burrarawit dagiti kawayan ken dagiti muymuyong; umarikiak dagiti panal, ti twittwit dagiti billit- balay ken kako dagiti agiirriag a kakok iti agalasnuebe a bigat; kasla nagminatay ti kinawayanan ta arigna pinagraranggasan dagiti nabileg—narames ket saanen a makaawis a buyaen ti langana gapu iti namsaakan dagiti agal-ala ken agilaklako iti sinakosako a rabong kadagiti komersiante a dumaydayo iti Brgy. Pinagkawayan a segun met laeng kadagiti komersiante, ilakoda dagiti makomprada a rabong kadagiti nadumaduma a siudad lalo dagiti pagdadaragupanan dagiti adu a tattao.

Iti dayta a bigat, maysa nga agkabannuag a lalaki ti makumikom nga agsudak kadagiti rabong. Nakaurnongen iti lima a sako ngem sige latta ti panaglikosna nga agurnong. Maragsakan, ta iti panunotna, bumsog la ketdi manen ti pitakana.

Ngem saanna a madlawan dagiti tallo a babbai a Megy,  da Holcima, Olkawey ken Fanerri, a makapungtot la unayen iti ar-aramiden ti lalaki. Nagtitinnung-ed dagiti tallo a Meggy gnome ket maysanmaysa ti nangpidut iti burrarawit sada naggigiddan a nangibalatbat iti likudan ti lalaki nga agrabrabong. Agsasaruno iti um-umada a panangablat iti lalaki.

Imkis ti lalaki iti nariknana a saniit iti pannakaablatna – ken pannakakigtotna payen – ngem ad-adda ketdi a nakarikna iti kullayaw idi nakitana no asino dagiti parsua a mangap-aplit kenkuana, babassit a parsua ken pasigda amin a babbai. Iti lagaw ti lalaki, kimmaripas a timmaray ken agik-ikkis iti butengna ket ti la nadaldalapus ken nadungdungparnan a remmeng ken kasiitan, agingga a nakadanon iti Purok Bayog.

(Adda tuloyna)