Footer

Ti Piestat’ Natay (Ken Sibibiag?)

Ni Ma. Theresa B. Santos

 

Limmasag ti tradision a tinawen a Piestat’ Natay. Nauneg ti namungayanna. Iladawanna ti ayat ken pammateg kadagiti minatay lalo la unay dagiti kameng ti pamilia, asideg ken adayon a kabagian ken dagiti am-ammo. Saanna laeng nga iparang ti nasged nga ayat ken pammateg no di pay ipakitana no kasano ti kauneg ti pammati iti Namarsua—no kasano nga ad-adda nga immamnut ti pammati kabayatan ti panaglabas ti panawen; a nagiinnallawatan daytoy dagiti kaputotan, a kasla ketdin lasag ken dara ti kinaasino.

Adda dagiti kangrunaan nga aspeto a nangbalkot kadaytoy tapno mas lalo pay a maawatan ti kinapategna ken maiyallatiw kadagiti sumarsaruno a kaputotan tapno inda met itultuloy ti nariinganda a tradision wenno pammati. Dagiti aspeto a mangited iti  lalo a nair-irut a relasion kadagiti amin a kameng ti pamilia agraman kakabagian, gagayyem ken am-ammo babaen ti panangipaayda iti respeto iti/kadagiti minatayda a sangsangkamaysa. Uray no agindegdan wenno agtrabahodan iti sabali a lugar mapasamak ti nasged a panagawid.

Kaipapanan dayta panagawid ti panagsubli iti nagramutan; kaipapananna ti panangadaw manen iti bara ti relasion kadagiti immunan ken mapabaro pay ti relasion kadagiti sibibiag iti pannakapasamak ti panagtitipon.

No maminsan, kaiyarigan daytoy a panagtitipon ti reunion ti sangapamiliaan, asideg ken adayo a kabagian, gagayyem ken am-ammo. Panagtataripnong dagiti agnanaeden iti sabali a lugar ken iti siudad a mapan iti probinsia, saan laeng a mangited iti respeto kadagiti minatay no di ket panangpabaro manen iti lalo pay a nair-irut a relasion kadagiti amin a sibibiag.

Nupay natayen dagitoy nga ipatpateg iti biag, agserbida a kas rangtay iti naun-uneg a relasion dagiti sibibiag babaen ti panagtitiponda manen uray no maminsan laeng iti makatawen—nga ita a Piestat’ Natay a mapasamak. A kas itay kunadan iti ini-Iloko, amin a kalsada ket agturong iti probinsia iti Piestat’ Natay wenno amin a dalan ket agturong iti sementerio wenno kamposanto.

Ti naimpusuan a pammati iti Kristianismo (nangruna la unay kadagiti Katoliko) ti namungayan daytoy. No kasano ti kinaadalem ti pammati kasta met ti kairut ti panagmaymaysa dagiti amin a kameng ti pamilia. Pamilia a namunganay iti prinsipio nga ited latta uray kadagiti natay  ti respeto, kas ti panangited iti respeto ken Apo Jesucristo a natay ti krus tapno masubbottayo manipud iti basol. Natay tapno maisalakantayo iti basol…

No intay ikararag ti “Mamatiak…” wenno ti “The Apostle’s Creed”, maibuksil ti pammati kadagiti sasantos (natay), pannakapakawan dagiti basbasol, ti panagungar ken biag nga agnanayon. Isu nga ikararagtayo, “… the communion of saints, the forgiveness of sins, the resurrection of the body, and life everlasting. Amen.”

Ngarud, nauneg ti nagramutan daytoy a pammati ken tradision iti Piestat’ Natay a kabuligna ti pammati iti nariingan a relihion— ti Katoliko. Agsaoak laeng maipapan iti nariingak a relihion a Katoliko, a mangipadpaduyakyak ti panagkaykaysa dagiti sasantos, ti pannakapakawan dagiti basbasol, ti panagungar ken biag nga agnanayon…

No intay lagipen dagiti minataytayo, sinanamatayo a kastanto met ti mapasamak no mataytayo. Ti ipakpakitatayo a respeto kadagiti minatay, ipakpakitatayo metten kadagiti ubbing ti kinapateg ti panangrespeto saan laeng kadagiti sibibiag no di pay  uray kadagiti natay. Iti ar-aramiden dagiti nataengan a panangited iti respeto kadagiti minatayda, isursuroda metten ken iyal-allatiwda dayta a panagrespeto kadagiti ubbing, a kastanto met ti aramidenda kadagiti sumarsaruno kadakuada. Panangisuro babaen ti aksion wenno aramid.

Iti daytoy a panagtitinnawid iti respeto ken pammateg, lalo pay a nangipaay iti naun-uneg a kaipapanan ti biag. Kasta ti kinapateg ken kaadalem ti kaipapanan daytoy a Piestat’ Natay.

Undas ti pangawag dagiti dadduma, lalo iti umabagatan, namunganay manipud iti balikas nga andas iti Espaniol. Piestat’ Natay, kunatayo lattan nga Ilokano.

Sadiay kamposanto, sakbay a dumteng ti naisangsangayan nga aldaw, nasken ti panangdalus iti aglawlaw, partikular dagiti panteon dagiti minatay, mapintaan manen—uray no karburo ti mausar mayat latta ta napuraw met. Mangitugot kadagiti maiyatang, sabsabong, kandela, maikararagan ken lagipen dagiti nasudi nga aldaw nga imbati a pakalaglagipan ti simmina, pabendisionan ken ni apo padi ti tanemna.

Mangararua, kunatayo, no intay met mangarruba, a pangramanan iti nayon ti inyatangda a para kadagiti kararua wenno pangramanan kadagiti sagana a pagsasanguan: Bayat ti pannangan ken panagginom, mapasamak metten ti tungtongan ken ragragsak—ti inniliw—panangpabaro iti relasion tunggal maysa.

Amin dagita nga aramid ket panangipamatmat iti pammateg ken respeto, ti panangipakita iti panagkaykaysa babaen ti nauneg a relasion.#