Ti Piksion ket Bunga laeng ti Panunot

KOLUM: Iti Duyog ti Singasing

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.

 

 

Uray ania  ti maibagbaga  kadagiti sinurat a fiction, fiction latta, saanen nga agbaliw pay. Agpatingga laeng dita. No kunatayo a fiction, bunga laeng ti panunot. Aniaman ti perception ti author, bukodna daytan a kapanunotan, no isu ti panagkitana wenno aniaman; no adda posibilidadna a napasamak, mapaspasamak wenno mapasamakto, isu latta a bunga ti naalikuteg a panunot ken saan a rumbeng nga ipapan a pudno wenno aktual a pasamak wenno mapaspasamak.

Agduduma ti panirigan dagiti mannurat. Adda mangidatag a nasayaat, napintas, makaay-ayo ken no ania la ditan a panangiladawan a kas positibo a banag. Adda met mangibaga iti kabaliktadna: no nasam-it kadagiti dadduma, napait kenkuana; no puraw kadagiti dadduma, nangisit kenkuana; saan nga amin ket maymaysa, dua wenno ad-adu pay ti taltaluntonenda a dana.

Adda dagiti sumiasi iti gagangay nga agos ti panunot—lumaksidda iti agos wenno sumubada.  Ngem maymaysa laeng ti kadagupan amin dagitoy: fiction ti basbasaen, daytoy ti kinapudno;  ket ti fiction, fiction latta, saanen nga agbaliw pay ti kaipapananna uray ania ti ar-aramidem.

Ta ania ngamin aya ti fiction?

Mabasa iti Encyclopaedia Britannica: fiction – literature created from the imagination, not presented as fact, though it may be based on a true story or situation. Types of literature in the fiction genre include the novel, short story, and novella.

Saan koma nga ipada ti fiction iti facts ta agdumada. Maiduma ti facts ta pudpudno a pasamak.

Isu nga iti bukodmi a panirigan, no big deal ti isyo maipapan ti libro ni Dan Brown nga “Inferno” a nangiladawananna ti Manila a ‘gates of hell’ gapu iti “six-hour traffic jams, suffocating pollution, horrifying sex trade.”

Napintas man wenno naalas a panangiladawan, isu latta nga isu a bunga ti fiction dayta a nobela. Saan koma nga ipapan a dayta ti pudno a mapaspasamak. Saan amin a mannurat ket agsurat kadagiti napipintas a panagiladawan, adda met dagiti agiladawan iti kabaliktadna. Ehemplo ti mismo nga author a ni Dan Brown a naayat a sumupring iti agos ti karayan. Saan laeng met a dayta a nobelana ti simmiasi iti dana, uray dagiti nobelana a “The Da Vinci Code” ken “Angels and Demons” ken “The Lost Symbols”.

Iti paniriganmi, ad-adda nga awaganmi a forte dayta ni Dan Brown, ti agsurat kadagiti kontrobersial wenno mangdayyeg kadagiti kapanunotan.

No maiyagoska lattan iti binasam a dimo inamiris nga immuna no ania dayta a binasam, adda la ket dagiti agmurareg, agrupanget, no mangidatagka iti opinion a mangsalungat iti nabasam wenno lalo pay no ipapanmo a kinapudno dayta a banag.

Kastoy ti napasamak iti isyo a pinarnuay ti libro nga “Inferno” ni Dan Brown. Adda dagiti sumagmamano nga immangal itoy, a kas ken ni MMDA chairman Francis Tolentino.

Kunaenmi a naiyagos ti riknana iti naisurat a ‘gates of hell’ ti Manila. Saanna koma nga impapan ti nabasana a kas facts ta fiction laeng dayta. Kas nasaotayo, agduma ti kaipapanan ken iti kayat a sawen ti fiction manipud iti Encyclopaedia Britannica.

Ti imasna, kunaen manen nga istilo ti pannakasurat dayta a banag wenno tekniko laeng ti promosion. Nalawag  a nagballigi ti purpose wenno motibona; ta adda met dagiti saan a nasken nga ibaga pay a banag a mangipromot iti panagballigi ti tagilako.

Ken maysa, ti paulo ket maipapan iti impierno, apay koma ngarud nga ideskribir ti langit? Di pay ket saanen a makaawis iti imatang no daydiay masasao a banag ket saan nga isu ti iladladawan. No kunana nga impierno, iladawanna nga impierno dayta a lugar.

No apay a naibagana (Brown) a gates of hell, gapu iti sobra a “six-hour traffic jams, suffocating pollution, horrifying sex trade.”

Ti fiction ket fiction. Ti laeng madi nga ibungana daytoy a nobela ni Brown ket linilibegna ti turismo. Kumapuy ti bileg ti awis kadagiti turista ta sigurado nga umapon ti panaggudeng. Ngem no awan ti kinapudnona, darasto met la nga agmawmaw dayta.#