TI PILLAR TI ILIDA (Umuna a paset)

“NAGKARKARARAG dagiti nagannak kadakayo a maaddaan koma ti ilitayo iti anak a makaturpos iti kurso tapno agserbi kadagiti umili. Daytoy makipatpatang kadakayo ita, annakko, ti binalbalakadanda nga agadal tapno isu ti agbalin a pillar daytoy nga ili,” kinuna ni Maestra Celia kadagiti adalanna kalpasan ti panagpraktisda iti graduation song. Inton sumuno a lawas ti graduation programda.

“Kaasi ti Apo, annakko,” intuloyna, “ uray kasano ti rigat a naglasatak, inan-anusak tapno laeng matung-pal dagidi a kararagda ken kararag met dagiti nagannak kaniak.”

Maragsakan ni Maestra Celia ta napasnek a nagdeng-ngeg dagiti adalanna iti pannakisarsaritana kadakuada.

“Ita, ikarkararagko met, kas iti panangikararag dagiti ammayo kaniak, ti panagballigiyo. Ituloyyo ti agadal. Ipasnekyo. Anusanyo amin a rigat tapno maragpatyo ti balligi. Ta ti adal isut’ mangitunda kadakayo iti nasaysayaat a masakbayan,” pananggibus ni Maestra Celia ket pinalubosanna dagiti ubbing.

Iti panangisursurot ni Maestra Celia iti matana kadagiti ubbing a rummuar iti gate ti pagadalannda, nagsubli ti napalabas…

PEBRERO 1939. Addan iti maikadua a tukad ti sekundaria ni Celia iti La Trinidad High School (Benguet State University itan). Maysa nga aldaw…

“Celia, adda makabulan a bakasiontayo. Dika agawid? Sumurotka kaniakon ta idiay Masla ti pagbakasionanta,” inyawis ni Cisca, ti kasingedan a gayyem ni Celia manipud pay idi addada iti elementaria idiay Masla, ti ili ti gayyemna.

“Kayatko ngarud metten ti agawid ta mailiwakon kada amang. Ngem kayatkon sa ti sumurot kenka ta umayko bisitaen da Uncle Badol,” kinuna ni Celia.  “Idiayton ti pagrubuatak nga agawid idiay ilimi,” innayonna.

Uliteg ni Celia ni Maestro Badol, kasinsin ti inana. Isu ti nangawis kenkuana nga apan agbasa iti Masla nga ilida tapno maileppasna ti elementaria. Nakigian kada ulitegna kas katulong. Inanusanna ti rigat ayatna laeng a makaadal.

“Siguro dadakkel dagidi ubbing nga aywankon. Isuda man ti kailiwko, saan a ni Uncle Badol,” kinuna ni Celia idi addadan iti dalanda nga agpa-Masla iti sumuno a bigat.

“Oh? Saanmo a kailiw ni kua…?” umis-isem ni Cisca a nangsikil ti gayyemna.

“Hmmm, daytoy met,” inkusilap ni Celia iti gayyemna. “Kasla met dimo ammo ti inaramid ni ulitegko!”

Ipilpilit ngamin ni Maestro Badol nga iyasawa ni Celia ken ni Jerry a kasinsin ni baketna. Ngem di kinayat ni Celia gapu iti reggetna nga agadal.

Malagipna ket ngarud daydi panangipupok ni ulitegna kadakuada ken Jerry iti maysa a rabii iti siled ti di pay nalpas a balayda.

“Pangaasim, Jerry. Ubingta pay. Ken maysa,  kayatko ti agadal. Agadalta pay tapno nasaysayaat met laeng ti masakbayanta,” nagpakpaka-asi ni Celia ken ni Jerry. “No data ti agkagasat, datanto latta.”

Kasta unay ti yaman ni Celia ta idi kuan pimmanaw ni Jerry. Nagna iti tawa gapu ta inkandado ni Maestro Badol ti ruangan.

Kasta unay ti rurod ni ulitegna idi awan ni Jerry a nakitana iti siled idi lukatanna kabigatanna.

“No nayatak a nakiasawa idi, di saanta koma metten nga agkuykuyog ita?” ket nagpaggaakda iti ragsakda a nakalagip iti napalabas.

Adu pay dagiti nalagipda a pasamak idi addada iti elementaria ket dida napuotan a nakadanondan iti Masla.

Adda pay la iti adayo, nakitanan ti barito a nagtaray a simmabat kenkuana. Nagbaliw ti rupa ti ubing isu a dina nalasin a dagus.

“Dika malasinen. Sino ka itayen?” sinaludsod ni Celia.

“Alla ni manang, dinakon malasin. Siak ni Leo,” insungbat ti barito sana innala ti bag a bitbit ni Celia.

“Mamang! Mamang!” “Adda ni Manang Celia!” siraragsak nga impukkaw ni Leo ket ginuyodna ni Celia a simrek iti balayda.

“Anian a lukmegmo, Celia! Kaslaka met la insaltek a kuriboten!” ti inkablaaw ni ikitna a Magda a naggapu iti kusina. Inarakupna ti ikitna.

“Iluklukmeg ti rigat, Auntie,” insungbat ni Celia.

“Adu la ketdi ti agrayo kenka, anak. Dayta a langam ita, sigurado ketdi nga adu ti agrayo kenka. Idinto pay addaka ditoy ket agpatpatay ni kasinsin kenka. Ngem dimo met kinayat,” kinuna ni Ikit Magda.

“Ubbingkami pay ngamin, Auntie. Ngem no talaga a dakami ti agkagasat, agsarakkaminto latta,” naalumamay a sungbat ni Celia. “Ni Uncle ngay, Auntie?”

“Ay, adda mitingda idiay eskuelaan. Pagsasaritaanda kano ti ipapanda panagekskursion idiay Tirad Pass,” insungbat ni ikitna. “Isudanton ti pakikuyogam no agawidka idiay Bucnit,” intuloy ni ikitna.

“Kasta? Naggasatakon, Auntie. Kunak la no maymaysaakon nga aggawid. Kaano ngata ti ipapanda?”

Madamdama, simmangpet ni Maestro Badol.

“Nalabsak ni Cisca ket nasaona a nagkuyogkayo,” kinuna ni Maestro Badol.

“Mailiwak met kadakayo ditoy, Uncle, isu a simmurotak ken ni Cisca,” kinuna ni Celia.

“O, komusta ngay ti biag iti high school? Patpatulodandaka met la da Inangmo iti gastuem?” dinamag ti ulitegna.

“Nasayaat met ti kasasaadmi idiay eskuela, Uncle. Kaasi ti Apo adda met latta ipatulod da Inang a gastuek,” insungbat ni Celia.

“Diak la mamati a mapatuloydaka. Daydiay la a kasasaadda. Agpanunotka ketdin ta makiasawaka,” irengreng manen ti ulitegna.

          (Maituloyto)