Footer

Ti Pundasion ti Pannakaisalakan iti Didigra

Komentario ni Melvin F. Bandonil

 

Ti kinaawan ti serioso a pannakapataud iti pundasion ti pannakaisalakan kadagiti tumaud a didigra ket maitugotan pay laeng. Daytoy ti rason no apay nga adda, nga adu dagiti biktima kalpasan ti nakaam-ames a kalamidad. A kas iti napasamak nga impaay ni monster typhoon Yolanda. Ti kinaawan ti serioso a panangtrato itoy ket agbanag a nakaay-ay-ay ti pagtungpalan. Nupay adda dagiti addang a naiwaywayat, saan a sapasap ti pannakasurot dagita nga addang. Adda nagkitakit wenno naggudeng a sumurot wenno adda dagiti nangitungtongkua a mangaramid.

Adu ngamin nga isyo dagiti tumaud isu nga adu ti aggudeng ken agkitakit a sumurot. Nakurang ti pinget dagiti agrebbeng a mangipagna itoy. Nupay naiteden ti ballaag ti idadateng ti narungsot unay a bagyo ken maiparbeng laeng a nasken ti madagdagus a panagturong  kadagiti evacuation centers wenno nadesignaran a natalged a kamangan tapno maliklikan iti nakaro nga ibungana, ngem ti pait ken rigatna, adu latta ti saan a nagtungpal itoy. Adu ti saan a nangikaskaso wenno iti mas narikrikut a situasion saanda a namati iti posible a pakaisagmakan.

Apay nga adu ti saan a nagtungpal? Dagiti dadduma, kaykayatda ti agtalinaed kadagiti balbalayda ta saanda a kayat a panawan dagiti sanikuada ta iti kanito a maisibetda sumaruno dagiti nagtagitampong a baribar ti bitukana. Kasano ngarud a panawam ti balaymo, kunada met. Isaruagda metten a, ti taal ken napinget a pakinakem, naipaugalin a nagbalin a kababalin, a makaammo ditan wenno bahala na! Ta ania  ngarud ti maayna a makalasatka iti bagyo ngem saan iti bagyo nga itden dagiti lokoloko? Dayta ti narigat a partena.

Mapagduaduaan pay laeng ti kinaadda dagiti addang a mangirakurak iti aramiden no adda mapadpadaanan a napigsa a bagyo, lalo kadagiti lugar a saan unay a daldalapusen ti bagyo. Ngem kasanon no dumteng ti ginggined wenno ania la ditan a parnuay ti natural ken man-made a kalamidad? Nakasagana kadi wenno sisasagana kadi amin nga umili?

Panawenen ti panangiyadal, panangipaay kadagiti impormasion no kasano a maliklikan ti saan a kaimudingan a pasamak wenno maksayan man laeng koma ti nakana a panagsagaba. Nasken ngarud ti panagsakbay.

Ania dagiti aramiden?

Kasapulan unay ti madagdagus a sandalan inkaso a dumteng, kellaat man wenno saan, ti mapadpadaanan a didigra. Kasapulan dagiti aktibidad a mangipaay, mangprobitsar iti pundasion tapno maikabassit no di man mapunas iti listaan dagiti mapukaw a biag ken maksayan dagiti madadael a sanikua. Kagiddan itoy ti panangbuangay iti natalged a komunidad a pagnaedan dagiti umili nga addaan urnos ken kooperasion.

Aramiden koma daytoy saan nga iti mammaminsan laeng a gundaway no di ket derederetso, kankanayon, agnanayon nga aramid tapno maadal pay ti inna idudur-as. Aramid a nasisita la unay nga ipatungpal. Liklikan koma ti panagtignay gapu laeng iti pannakaarbis no di pay ket pannakatudo ti pundo a nailatang itoy, ta lumaksid daytan iti napudpudno a rason ti pannakabuangayna.

Ti agtuloytuloy a panagplano kadagiti aramiden a maiyataday iti tumaud, posible a tumaud a pagam-amkan ket maitutop la unay nga ikkan iti naan-anay a preperensia. Ti panangbuangay kadagiti umili, gunglo, grupo wenno indibidual a sidadaan a sumaranay iti panawen iti panagkasapulan ket dakkel a banag, lalo pay no maipaayanda iti maitutop a trening. Kalpasan ti didigra, ti rehabilitasion ken ibabangon  manen iti pannakatikleb ti maikkan iti imatang. No adda panagsanay, kasapulan ngarud met ti pannakapaadda kadagiti nasisita a kasapulan a kas gamitan iti panangisalakan wenno panagsaranay saan laeng a dagiti maiggaman  a gamigam no di ket uray dagiti equipment, transportasion ken dadduma pay a mangparang-ay daytoy a lungalong. Maitutop a maallukoy ti koordinasion tunggal maysa.

Usigen, apay nga adda dagiti lugar a nagnaan iti narungsot unay a Bagyo Yolanda ken ti storm surge nga awan a pulos ti naksay a biag ken bassit laeng dagiti nadadael a sanikuada, kas kadagiti tallo nga isla iti Molacaboc Sagay City, Negros Occidental ken maysa nga isla sadiay Leyte? Gapu ta addaanda iti panagkaykaysa ken kooperasion, saanda a dinadael dagiti kayo a bakawan (mangroves) nga isu ti nagesrbi a sarapada iti saplit ti napigsa nga angin ken panangbalkot kadakuada ti storm surge.

No adda trening, sisasagana a kankanayon no kasano nga ipatungpal tunggal aramid; maadalan tunggal umili a sidadaan nga agtungpal iti maitutop nga aramiden ken maikkat dayta ugali nga itutubngar wenno kinaadda iti rason a personal wenno ania la ditan a saan nga iyaannugot.

Panawenen nga iwagat dagiti saan a makatulong iti pannakaliklik iti nadagem a kalamidad.#