Ti religious sensitivities versus democratic freedom

Iti Duyog ni Singasing

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

 

Iti literatura, kanayon nga agtupar dagitoy a dua, ti religious sensitivities ken ti democratic freedom. Kasla danum ken lana dagitoy a saanda nga agkatunosan iti panaglinnaokda – mangparmuay latta iti nakibor a kalasawan saan laeng nga iti rabaw ti danum ti karayan no di pay pati iti lansadna.

Daytoy ti dakkel a debate iti “greatest show on earth” a kas kuna ni Oprah Winfrey iti naminsan nga inna met itatabuno iti daytoy a pasken – ti Jaipur Literature Festival sadiay India. Ti kalatakan a literature festival nga at-atendaran dagiti mabigbigbig a nagan iti literatura. Itoy a tawen, mapattapatta a sumurok a sangagasut a ribu dagiti partisipante.

Ngem adda napigsa nga arigengen a nangdayyeg iti festival – ti isusupiat dagiti Muslim iti idadar-ay, panagparang, panagsarita, panagibasa ni mabigbigbig a nobelista Salman Rushdie a naiyanak met laeng iti Mumbai, India iti nobelana. Ni Salman Rushdie ti makinnobela iti “Satanic Verses” idi 1988 a nangipaay iti dakkel nga arigengen iti lubong ti literatura – no masurot dayta religious sensitivities wenno isaruag a nawaya ti tabukol ti demokrasia – lalo iti lubong ti arte.

Dayta met laeng a nobela ti ibasa koma ni Salman Rushdie iti Jaipur Festival.

Maibilang a sacrilegious wenno saan a panangrespeto iti relihion nga Islam ti nobela isu a saan a kayat dagiti Muslim ket tubngarenda ti pannakailakona iti publiko. Nagpeggad pay ti biag ti author sipud idi. Lalo idi inyetnag ni Iranian spiritual leader Ayatollah Ruhollah Khomeini ti fatwa – pannakapapatay ni Rushdie idi 1989. Ngem naibabawi met laeng ti fatwa wenno pangta iti biag ni Salman Rushdie idi 1998.

Gapu itoy, lalo pay a limmatak ti libro kadagiti non-Muslim ken nadegdegan met ti gura dagiti Muslim. Kontrobersial a talaga.

Kalpasan ti nasurok dua a dekada, nadegdegan ti kontrobersial idi nagkaykaysaan dagiti organizers ti Jaipur Festival ti pannakaibasa ti nobela ita a tawen, ket mismo a ni Rushdie ti mangibasa. Ti nadepdep idi nga apuy, kellaat manen a gimmil-ayab. Debate a di maungpot.

Nagbaliw ti panunot dagiti organizers, uray saanen nga atendaran ni Rushdie ti festival, ibasana lattan ti nobelana babaen iti video. Saan latta a palubosan dagiti Muslim. Nagipangtada pay a dakkel a riribuk ti parnuayen daytoy no mapalubosan ti pannakaibasa ti nobela.

No kasano ti kaadu dagiti manglapped itoy, kasta met nga adu met dagiti mangayat itoy ken mangiyik-ikkis iti demokrasia ken wayawaya.

Ti dangadang, religious sensitivities versus democratic freedom. Aniaman ti ayonam, itoy a sinurat, dayawenna ti kapanunotam; ta barbareng no isunto met ti inkam malak-aman.

Saan laeng nga iti literature ti pagduparan ti religious sensitivities ken democratic freedom. Uray iti visual arts ken installation ken nagbalin a kontrobersial ditoy pagiliantayo itay napalabas, kas ti arte a “Kulo” a naipabuya sadiay Cultural Center of the Philippines a nangipakita iti saan a panangrespeto iti relihion nangruna la unay ti Katoliko. (Basaen ti napalabas a topiko daytoy a kolum.)

Rumbeng kadi daytoy a mapasamak?

Kas met laeng iti panirigantayo idi sinurattayo maipapan ti “Kulo” sadiay CCP, awan ti ayonak kadagiti dua a parte. Addaak latta iti tengnga, neutral.

Ngamin, mamatiak pay laeng iti panangdayaw ti sabali ket umuna nga aramiden sakbay a magun-od ti banag a kaitutopanna met.  Mamatiak, a nasken a respetaren ti pammati ti sabali sakbay a magun-odmo met ti kalkalikagumam a respeto. Kasta met a mamatiak iti pannakaisaruag ti tabukol ti demokrasia tapno nalawlawa ti pagadawan iti impormasion nga utoben ng iyaplikar iti inaldaw-aldaw a panagbiag. Iti panangutob, no di maiparbeng, di kagaten; no mayat, ipakat.#