Ti resipi a para ‘duron iti sakit’

Saluyot

Iti pagtagilakuanmi iti nadumaduma a natnateng ken prutas, adda ti sangkabaga dagiti aggatang, a resipi a para duron kano iti sakit. Ti adda iti saksakitenna, daytoy ti mairekomenda a sidaen tapno kano rumuaren. Paborito a sagpawan iti daing nga aramang wenno monamon, tinuno nga ikan wenno lames, wenno kukod ti baboy.

Ti resipi a kunada ket dinengdeng a rabong ken saluyot. No iti panawen ti panagtutudo, laokan iti sabong ti sabidukong wenno ti naganus a bungana (dukep ti naganna kadagiti dadduma). Lalo ti orihinal a saluyot ti ilaok ta nagalgalis, kuna dagiti nataengan, nupay babassit ti binulongna, nalamlamuyot met a tilmonen.

Adu ngamin itan ti klase ti saluyot a saan unayen a nagalis ken no saan unay a naluto, sumagirad met iti karabukob. Nga isu itan iti kaaduan nga agtubtubo. Mapapati nga awit dagiti ganggannaet a nagpamula itoy. Imbilagda kano dagiti bulong ken aramiden a tsaa. Iti panaglabas ti tawen, napukawen ti orihinal a nagalis, ken simmukat ti saan unay a nagalis ken daddadakkel dagiti binulongna.

Iti Katagalogan ken iti Kabisayaan, agpada a saluyot iti pangawagda, a kas kadatayo nga Ilokano. Saan laeng a datayo iti agsidsida itoy, uray idi angged (time immemorial), agsidsidan dagiti Jews, nga inawaganda iti Jews mallow. Uray dagiti Egyptian, Egyptian spinach, kunada met. Uray dagiti Chinese, France, Japanese, Africans ken dadduma pay a puli.

Iti sangkasao dagiti aggatang iti pagtagilakuanmi, daydiay kano kinagalisna a maiyanud a rumuar ti saksakiten. Isu a para duron ti sakit kunada man. Saan a masinuo no asino iti nangirugi ken sadino iti nangrugianna itoy nga ‘arkos iti bibig.’

Kadagiti nadumaduma a health ken medicine journal, naisurat dagiti testimonia kadagiti maala a benepisio iti panagsida iti saluyot. Kas iti Journal of Agricultural Food Chemistry (1999 October), addaan kano ti saluyot iti Phenolic antioxidants a manglapped ken agas kadagiti nadumaduma a saksakiten. Nabaknang pay kadagiti sumaganad: calcium, iron, protein, thiamine, riboflavin, niacin, folate, dagiti vitamin A, C ken E, nabaknang pay dietary fibers a nasamay a katulongan ti digestive system.

Iti met Journal of Gastroenterology and Hepatology (2013 August), addaan kano iti gastro-protective effect, a saluad met iti sakit nga ulcer, saraaw wenno ti kabaliktadna nga agbubussog a tiyan, ken dadduma pay a saksakiten iti bituka.

Isu met laeng a mangmangngeg pay kadagiti nataengan ken dagiti aggatang iti pagtagilakuanmi, a ti agbubussog a tian, saluyot laeng ti kamangan. Adda pay iti agdengdeng a solona wenno agkilnat sana ideppel iti bugguong wenno patis a napis-itan iti silit’ sairo. No immuttot wenno kalpasan a nagibleng, gudbay a panagbubussog wenno saraaw, kunadaman, ta isu ngarud dayta ti inda kapadasan.

Mabasa met iti Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters (2016 August), iti kinaadda ti saluyot iti polyphenolic compounds a manglapped ken mangikkat iti panagtubo ti tumor. Addaan pay kano cytotoxic compound a kas kanayon a manglapped iti panagsakit iti tumor.

Napeggad ti tumor wenno lasag a nagtubo, ta dagiti dadduma ket dita a tumaud ti kanser. Ket ti panagsida iti saluyot ket makatulong a saan a tumaud ti tumor.

Sadiay India, iti Department of Biochemistry and Nutrition, kunada a nasamay kano ti saluyot a lapped ken agas kontra ti diabetes. Mabasa iti panagadal ken panagsukisokda a naisurat iti Journal of Diabetes March 2013: Dietary supplementation with Ipomoea aquatica attenuates maternal and fetal oxidative stress in streptozotocin-diabetic rats.

Agkalaokan ti saluyot ken paria, ti bulong wenno bunga, a kaay-ayo a sidaen dagiti addan sintomas iti diabetic.

Mabasa met iti Journal of Basic and Clinical Physiology and Pharmacology (2015 July), nga addaan kano pay ti saluyot iti antipyretic and anti-inflammatory effects, a maala met kadagiti ramot a naanger. Ti antipyretic ket agas ti gurigor. Ti gagangay a pakapasamakan ti inflammation ket ti agsakit a ngipen, lumteg, nalabaga, napudot ken agut-ot.

Kadagiti met addaan iti diperensia wenno saksakiten iti dalem, makatulong ti sidaen a saluyot. Daytoy met ti takuat ti Department of Molecular Medicine, University of Malaya iti pagilian ti Malaysia. Mabasa dayta a testimonia iti Molecules 2012: Ipomoea aquatica extract shows protective action against thioacetamide-induced hepatotoxicity.

Kadagiti managayat nga agbalin a tsaa, kagudua a tasa iti naipagango a bulong ti saluyot a mailambong iti sangalitro a danum. Kasta kano laeng iti pannakaisaganana.

Dayta ti saluyot, a naynay a kaparis ti rabong, a kapadana a nasustansia.

Karaman met a masagrap iti panagsida iti rabong ket kas met la iti saluyot, malaksid a makapalag-an pay daytoy. Iti panagadal ti Washington State University, natakuatanda a mangbalanse daytoy ti cholesterol. Nabaknang daytoy iti fiber ken vitamins, a kas kadagiti sumaganad: as vitamin A, vitamin B6, vitamin E, thiamin, riboflavin, niacin, folate, ken pantothenic acid. Nabaknang pay iti minerals a kas iti calcium, magnesium, phosphorus, potassium, sodium, zinc, copper, manganese, selenium ken iron.

Masansan ngarud a mangngeg kadagiti aggatang iti pagtagilakuanmi iti natnateng ken prutas: Kadagiti addaan nangato a cholesterol, rabong laeng ti katukadna. Kadagiti nangato ti panagdardarana, makatulong a mangpababa. Mangpapigsa kano pay ti immune system maipapan kadagiti bitamina, minerals ken antioxidant itoy.

Makatulong pay ti panagsida iti rabong ti addaan iti stomach disorder, respiratory disorder, addaan pay iti uterotonic properties a makatulong kadagiti masikog nangruna kadagiti agkabulanan ta nadardarasda nga aganak.

Kadagiti agparikut iti kinalukmeg ken kinadagsen, ti nabaknang iti dietary fiber ket daytoy ti mairekomenda a solusion. Ti saluyot ken rabong ket nabaknangda iti dietary fiber, a kas naisurat iti Journal of Functional Foods, babaen iti panagsukisok ken panagadal dagiti Chinese scientist iti Chinese Academy of Sciences.

Dayta man ti rabong ken saluyot a para duron kano iti sakit, kuna dagiti natarabit a sukimi iti pagtagilakuanmi iti nadumaduma a natnateng ken prutas. Nanumo man a resipi ti rabong ken saluyot ngem nabaknang iti malak-am nga imbag para iti salun-at. ●