sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Ti Sarita Para Ubbing

Kolum : Sinursuran
Ni Jobert M. Pacnis
(Maikatlo a paset)

DIMTENG ti Piesta Dagiti Nateng. Imbilin ni Ari Marunggay kadagiti amin a nasakupanna ti panangtedda ti agaon kadagiti puspusoda, kas nakaugalian, para iti narambak a piesta. Dagitoy ti mapagsasanguan iti piesta.

Maysanmaysa ti nagtungpal. Inted da Tarong, Sili, Paria, Kamatis, Utong, Kabatiti, Tabungaw, Okra ken Karabasa dagiti bungada; bagas met kada Lasona, Laya, Kahoy, Ube, Kamote ken Tugi idinto a bulong wenno uggot kada Saluyot, Bilunak, Petsay, Balangeg, ken pati payen da Ube ken Kamote.

Ngem pulos a di nangted ni Aba. Binugtakna ketdi dagiti imbaon ni Ari Marunggay.

“Diak kayat a maksayan ti paset ti bagik!” kinunana. “Agpiestakayo laeng!”

Dimmanon dayta a sinao ni Aba ken ni Ari Marunggay. Ngem di a nagpungtot ti Ari.

“Baka madi laeng ti ul-ulo ni Aba,” kinunana. Ket nangbaon manen iti sabali a mapan ken ni Aba.

Ngem kaskasdi latta a binugtak ida ni Aba.

“Awanton ti daydayawen dagiti aglabas no itedko ti kidkiddawenyo!” immulagatna.

Nakapungtoten ni Ari Marunggay. Ngem napanunotna latta nga ikkan pay iti maudi a gundaway ni Aba.

Nanglimlimo a kas maysa a baket ni Ari Marunggay. Napan nagpalpalama ken ni Aba.

“Padawatannak man kadagiti uggotmo,” kinunana ken ni Aba, “naimbag laeng a gulayek ket mabisinak unayen.”

“Ne, naglaingkan a baket!” immulagat ketdi ni Aba. “Ta asinoka koma met a padawatak? Dagitan, a, padak a nateng ti dawatam!”

“Koma, a, ngem kapalpaltongda met…”

“Awan bibiangkon, a!”

Nakapungtot ni nanglimlimo nga Ari Marunggay. “Manipud ita nga aldaw, apitem ti bunga ti aramidmo!”

Kalpasan ti panagalimpatok, mapanen iti pasalog a pasetna. Ditoy, nawarwaren ti sarita.

Dimmadakkel dagiti bulong ni Aba nga adda laengen iti murdong ti kada palatangna a nagatel ti tutot wenno tubbogna. Kumayas met ti danum-tudo a maitira ditoy tapno saan nga agdiretso iti puonna ket kakaasi ni Aba a mangbibiag iti bagbagina. Sa laengen nalangto no maipadaga daytoy kadagiti nalulungog a paset ti minuyongan.

Idinto a nagunggonaan met dagiti dadduma a nateng. Ni Ube, nagbalin nga agkalatkat a nateng a kanayon a tangtangaden ni Aba idinto a dimmadakkel iti kasta unay dagiti bagasna a pagaayat ita dagiti ubbing a mailaok kadagiti saramsamda.

Ni met Kamote, lumanglangto bayat a mapalpaltongan. Agkarayamen ita tapno maadaywanna ni Aba no kasta nga asitgan daytoy. Pagaayat met dagiti ubbing dagiti bagasna nga aramiden a kamote kyu.

Sa ti gibusna.

Sinan-puso ketdi itan ti bulong ni Aba tapno tungpal biag nga akemna ti mangipalagip kadagiti tao a masapul ti nadalus wenno natarnaw a puso iti panagbiag.

Iti sarita a para ubbing, saan a liplipatan dayta risiris wenno conflict. Daytoy ti mangpapintas iti maysa a sarita. Kaykayatan, ammotay’ dayta, dagiti ubbing ti aksion. Kitaen/obserbaren no agbuyada iti telebision. Di ketdin a permi a panangtugawda iti agbuya no kasta a namnamsek iti aksion, adventure ti buybuyaenda? Mabalin ti risiris a tao kontra tao, tao kontra iti nakaparsuaan, tao kontra iti bagina a mismo.

Masapul met nga adda daytoy makunkuna a rule of three iti sarita a para ubbing. Kayatna a sawen, adda tallo a pasamak sakbay a maresolba ti naidiaya a parikut/risiris. Dagitoy a pasamak, umirteng nga umirteng agingga nga itundana ti sarita iti pagtungedanna. Ditoy ti pakasarakan dayta risiris iti sarita.

TOPIKO

Ita, ania dagiti topiko a mabalin a suraten a para ubbing? Ay, adu, kakailian! Irugitayo kadagiti pagaayatda nga ay-ayam: ullaw, tarampo, siatong, linnemmengan, kingking-palda, kdpy. Ngem no kadagiti met moderno, dagitay ay-ayam iti kompiuter.

Mabalintayo nga usaren dagitoy a teknolohia a pagaayatda tapno serkentay’ ti sarita a science fiction, speculative fiction wenno sarita ti kinadatdatlag a maysa pay a pagaayat dagiti ubbing. Ngem saan latta met a liplipatan nga ilaga dagiti nabalitokan nga ugali ni Ilokano, ti nabaknang a kulturana.

Mabalin pay a topiko dagiti aramid a pamiliar kadakuada kas koma iti panaglawwalawwa, panagsakay iti nuang, panagkaras kadagiti aripit, panagtaraken kadagiti dinguen, panagmulamula, panagbayyabas kadagiti pampantok ti baybay, panagkurimes iti leddeg wenno bisukol. Kasta met dagiti padasda iti pannakilangen iti tao, iti man uneg ti balay wenno iti pagadalan.

Kasta pay a napintas a topiko dagiti maipanggep kadagiti kinadatdatlag, adventures, dagiti lugar a dida pay napnapanan.
Wen, pudno nga adu dagiti mabalin a suraten a para kadagiti ubbing. Adda kadatayon a mangtakuat kadagitoy. Ta uray pay dagiti babassit a banag ket mabalintayo a padakkelen tapno agbalin a sarita.

Laglagipen laeng a sukogan ti ania man a suraten kadagiti makaay-ayo kadagiti ubbing. Usarentayo dagiti balikas a maawatan iti edadda.

(Adda tuloyna)