sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Ti Sarita Para Ubbing

Kolum : Sinursuran
Ni Jobert M. Pacnis
(Maikadua a paset)

Nupay kasta, idi agtanoy daytoy a nagsubli a sarita a para ubbing kadagiti panid ti Bannawag, sinublat dagiti bukodtayo a mannurat. Ket ditoy met a napadasan ‘toy numo ti makaipablaak iti maysa. Ti laeng yanna a pagdaksan, saan a nagbayag daytoy a benneg. Gapu iti kinaawan dagiti adu a material? Mabalin a kasta.

Ngem apay a kasta? Narigat la kadin a suraten ti sarita a para ubbing?

Adda idi nabasak a kunana nga adda rikrikutna a suraten daytoy a paset ti literatura. Ta saan a basta mangsuratka lattan. Adu dagiti masapul nga ikonsideram sakbay nga agballigika. Umuna a saludsod ditan: para ubbing kadi met laeng nga agpayso daytoy a sinuratko? Wen, a, ta saan a gapu ta ubbingen dagiti agbibiag ket makunan a sarita a para ubbing!

Maysa pay, masapul nga agsuratka a kasla maysaka pay laeng nga ubing, rikna a narigaten a magutigot gapu kadagiti adun a tawen a naglabas.

Masapul ti kinasirib, determinasion tapno malabsan daytoy a banag.

Kangrunaanna, serkem ti panunot ti maysa nga ubbing wenno dagiti ubbing a nakaisangratan dayta a sinurat wenno suratem.

Dagitoy man ti kangrunaan a nakitak a rason no apay a kasta la unayen ti kinalamiis daytoy a genre iti panid ti magasin kadagitoy a panawen.

Pagyamanan ketdi ta adda daytoy pammilin ita ti Sistema a pannakaisuro dagiti ubbing, aglalo kadagiti adda iti Grado Uno agingga iti Grado Tres, iti lengguahe a nariinganda. Daytoy man ti kasla nangrubrob manen kadagiti barukong, puso, isip dagiti mannurat tapno sublianda ti agsurat kadagiti literatura a para ubbing.

Ad-addan a narubroban dayta essem dagiti mannurat nga Ilokano tapno sublianda daytoy a genre gapu kadagiti nagsasaruno a pasalip a pakaputaran dagiti daniw ken sarita a para ubbing. Adda dita ti RFAAFIL ken ti inesponsoran ti GUMIL Ilocos Norte (daniw ken sarindaniw).

Kangrunaanna, ti pananglukat manen ti Bannawag kadagiti panidna kadagitoy a sinurat. Sa sinaruno ti pannakailibro dagitoy a sinurat nga inrugi dagiti kameng ti Mangngaggo Club— bassit a grupo dagiti mannurat nga Ilokano iti Cagayan. Isu dayta ti Bullalayaw.

Ita, kas kabara ti inniliw dagiti mannurat nga Ilokano ti kabara ti plumada tapno maparangen daytoy a paset ti Literatura Ilokana. Banag a rumbeng unay.

Segun ngamin iti panagsukisok, no maisuro ti ubing iti nakayanakanna a pagsasao, saan nga adayo nga ipateg ken pabaknangenna daytoy. Ket daytoy ti kasapulan ita ti Literatura Ilokana tapno di maidasay daytoy, kas kadagiti dadduma a pagsasao iti pagilian nga in-inuten a naungaw/maung-ungaw.

Kasano ngarud a suraten ti sarita a para ubbing?

Ngem agurayka. Ania kadi ti makunkuna a sarita a para ubbing?

Segun iti maysa a lektiur a nangngegak, kastoy man ti kunana: maysa nga ababa a sinurat nga addaan iti agbibiag ken paspasamak a manggutigot iti imahinasion ken emosion dagiti ubbing ken mangted iti adal kadakuada.

Nalawag dayta a depinision. No nadlawan, kas met laeng kadagiti gagangay a sarita. Masapul ti/dagiti agbibiag (character/s) a mangidur-as iti nasao a sarita. Dagitoy nga agbibiag ti mangted iti biag ti sinurat. Mangpatayyek iti imahinasion dagiti ubbing tapno maliwliwada iti basbasaenda a dida mapupuotan, pakapidutanda kadagiti adal nga usarenda iti panagbiagda.

Iti panagpili kadagiti agbibiag, masapul met nga igunamgunam dagiti naganda. Ibagay iti karakterda. No John kunatayo, siempre ammotayo a moderno nga ubing dayta. Masapul nga aggunay a kas modern. Saan ketdi nga aglawwalawwa, wenno agay-ayam iti siatong kadayta sarita a suraten. No Pedring, ay, ket ammotay’ lattan nga ubing iti away. Ngarud, aramid/gunay dagiti ubbing iti away ti panagkutina iti sarita.
Iti panangnagan kadagiti agbibiag, agingga’t mabalin liklikan ti panamagpapada ti pangrugianda. Mangted ngamin daytoy iti pannakaulaw kadagiti ubbing a nakaisangratan ti sarita. Nalakada a matandaanan dagiti agbibiag no di agpapada ti pangrugian dagitoy.

Masapul pay ti lugar a nakapasamakan ti sarita (setting iti Ingles). Wen, la ketdi. Ta adda kad’ sarita nga awan setting-na? Ditoy ngarud nga agwerret dagiti paspasamak iti sarita.

Kuna ni Apo Joel B. Manuel, nalatak a mannurat ken prinsipal iti ilina a Banna, Ilocos Norte: importante unay ti lugar ken tiempo iti sarita tapno mailugar ti ubing ti bagina ket lumas-ud iti estoria. Tulongan ti setting ti agbasa a mangakseptar nga awanen isuna iti realidad, no di ket naitinnagen iti uneg ti sarita.

Awanen isuna iti realidad? Wen, ta naynay a nalaing dagiti ubbing nga agarapaap. Labsanda ti realidad. Daytoy ti mangmangted kadakuada kadagiti liwliwa ken mangsukit iti essemda tapno ituloyda a basaen wenno denggen dayta a sarita. Siguraduen laeng a ti setting ti sarita ket mayannatup iti edad ti ubing a nakaisangratanna. Kas koma iti paraangan a naynay a pagay-ayaman dagiti ubbing nga agedad iti 10; saan a ket nga iti setting a kas koma iti business office. Wenno iti kolehio.
(Adda tuloyna)