Footer

TI Sarita: PILLAR TI ILIDA (Maikatlo a paset)

Siraragsak ni Tata Idong a nakilinnamano kadagiti inyam-ammo ni Maestro Badol.

“Naragsak daytoy biaheyo ita, kayong, ta adu pay ti ubbing a kaduayo. Sadino kad’ ti papananyo aya?” sinaludsod ni Tata Idong nga umis-isem.

Kasta dagiti agassawa a Tata Idong ken Nana Petra. Naragsakda no adda sumangbay a sangaili iti balayda. Uray sangsangaili a dida am-ammo, pasangbayenda ida.

“Apankami man agekskursion dita Tirad Pass, kayong. Kayat dagitoy ubbing a makita ti nakigubatan ken nakatayan daydi maingel a Gregorio del Pilar,” panangsungbat ni Maestro Badol iti saludsod ni Tata Idong.

“Ay, ket nagsayaat a banag daytan, kayong,” kinuna ni Tata Idong ket sinangona dagiti ubbing a lallaki a kaabay ni Mr. Tipag sana kinuna, “Sapay koma ta addanto met makatulad kadakayo iti kinatured, kinasirib ken panagayatna iti ilina.”

“Sapay koma, apong,” insungbat met dagiti ubbing.

Adu dagiti estoria ni Tata Idong a nangngeganda iti dayta a rabii.

NAGRUBUATDA a nasapa iti kabigatanna. Dumagasda pay ngamin iti munisipio ti Angaki (Quirino itan) tapno dumawatda iti pammalubos iti ipapanda iti Tirad Pass ken maysa wenno dua a tao a makaammo iti dalan a mangkuyog kadakuada.

Adayoda pay laeng iti balay ti ili ngem simmabat kadakuadan ti hepe ti polisia, ni Mr. Gaburno. Nakitana ni Celia iti grupo dagiti kasangsangpet.

“Ne, di met tay balasang ni Tata Idong daytoy kaduayo?” sinaludsod ni Hepe Gaburno ken ni Maestro Badol. Nagtamed ni Celia ta isu ti is-iseman ti hepe.

“Isu ngarud, hepe,” insungbat met ni Maestro Badol.

“Nalagipdaka man idi naminsan, basang,” impadamag ti hepe.

“Apay kadi a nalagipdak, apo?” sinaludsod ni Celia.

Husto met a makadanonda iti Municipal Building. Kinuyog ti hepe ida iti opisina ti mayor.

Inyam-ammo ti hepe dagiti sangaili ken ni Mayor Salazar. Nagdaydayaw da Maestro Badol ken dagiti kaduana. Inbagada ti gagarada.

“Ipakuyogko ni Apong Sikil ken maysa a polis. Ni Apong Sikil ti makasungbat kadagiti kayatyo a maammuan maipapan iti turongenyo,” kinuna ni Mayor Salazar.

“Mayor, kakuyogda toy balasang ni Tata Idong. Isu tay nagsasaritaantayo idi naminsan. Ta isu pay laeng ti anak ti ilitayo a nakadanon iti high school,” impadamag ni Hepe Gaburno.

“Kasta?” naragsakan ti mayor. “Ala, agadalka a nasayaat, balasangko, ta sikanto ti agbalin a pillar ti ilitayo. Sika ti namnama ti ilitayo a nabayagen a maikuskuspil agsipud ta awan man lat uray maysa a nakaeskuela,” panangbagbaga ti mayor ken ni Celia.

Tunggal maysa kadagiti nataengan nga adda iti munisipio ti nangted iti pammagbaga ken ni Celia.

“Agyamanak, Mayor, ken kadakayo amin iti pammagbagayo kaniak. Sapay koma ta matungpalko amin dagita a pammagbagayo,” siiisem a nagyaman ni Celia kadagiti lallakay.

“Ala, kasta ngaruden, apo Mayor. Agyamankami iti adu nga ayat ken pammalubosyo iti panggep ken gagarami. Naimbagkayo la unay kadakami,” pammakada ni Maestro Badol.

“Awan aniamanna, Maestro. Pagrebbenganmi dayta,” siraragsak ti mayor ken dagiti kakaduana a nangpalubos kadagiti sangaili.

Ginuyod ni Maestro Badol ni Celia. Idi makaadayoda iti ayan da Mayor ken dagiti kakaduana, nagdusngi daytoy.

“Ala intayon, sika a pillar ti ilida kano. Sapay koma ta didanto maupay iti dayta,” kinunana.

Idi rugiandan ti agsang-at, “Ala, aluadanyo dayta pillar ti ilida. Agraraman!” kunkuna ni Maestro Badol sana pasarunuan iti panagtupra.

Kadagiti gundaway nga awan wenno adayo ni Maestro Badol kadakuada, pamrayan nga ay-aywen da Mr. Tipag ken Mr. Kontip ni Celia.

“Dimo sinsintiren ti kunkuna ni ulitegmo, Celia,” kunkunada kenkuana. “Kasdiayna no adda saanna a kayat,” panangandingayda kenkuana. “Naammuanmi pay daydi panangpilpilitna  kenka a makiasawa iti kasinsin ni baketna. Apay ngamin a nagmadika idi?” kinunada sada pinasarunuan iti paggaak.

“Kasano ket ubbingkami pay idi,” kinuna ni Celia a makasangsangit.

“Nasiribka met ketdi a ta ammom ti inaramidmo,” panangpatibkerda iti riknana.

Ngannganin lumnek ti init idi makadanonda iti tapaw ti bantay Tirad Pass. Naginanada iti sumagmamano a kanito iti napatad bassit a paset ti bantay. Nagtugawda ket binuyada ti napintas a pakabuklan ti ili nga Angaki.

Adda iti lukong dagiti nangato a bantay iti naglikmutna ti ili nga Angaki. Pinisi ti Karayan Abra a kasla uleg a naguyas iti sakaanan dagiti bantay. Berde dagiti naidarnap a kataltalonan a siguraduen ni Celia a namulaan iti mais ken unas dagiti adda iti surong wenno iti barrioda. Pagay met dagiti naimula iti kataltalonan iti baba. Naas-asidegda ngamin iti karayan.

Ah, dandani man gayamen  panagdadapil, nakuna ni Celia iti panunotna. Naragsak ti ilida no tiempo ti panagdapil. Aggapu iti baba, kas iti Sta. Maria, Sta. Lucia, Sta. Cruz dagiti umay makiani ken makidapil ditoy barrioda. Adu pay ketdin dagiti nakiasawa a taga-baba ditoy ilida.

Nagsig-am ni Mr. Tipag sa immasideg iti ayan da Celia ken dagiti ubbing a babbai.  Tinaliaw ni Celia. Pagpapaid ti maestro ti kallugongna.

“Napintas daytoy nga ili a pakaipatakderanto ti natibker ken umuna a pillar ti ili, Celia,” kinuna ni Mr. Tipag iti baet ti panaganangsabna gapu iti bannogna. Ipal-idpal-idna ti kallugongna a pangpalamiis ti bagina.

 (Adda tuloyna)