Ti Sensitibo a Topiko

Kolum: Iti Duyog ti Singasing

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.

(Maudi a paset)

 

Iti salaysay ni Eugene Y. Evasco a “Sitwasyon ng Panitikang Pambata sa Pilipino (2010-2012)”, nangdakamat kadagiti sumagmamano a sinurat iti sensitibo a banag. Maibilang kadagiti nadakamat ti sinurat ni Ma. Ceres P. Doyo a “Bituin and the Big Flood” (2010) a nakatrataran ti kalamidad ken no kasano a sakbayan dayta tapno maliklikan ti saan a nasayaat nga ibunga dayta a kalamidad; adda ti gimong lalo idi un-unana a panawen iti tugkik ti pannakaawat no kasano nga ilugar ti maysa nga ampon—kunaen a sarado ti ridaw wenno sarado a saritaan iti muging ti gimong—ngem iti sarita ni Luis Gatmaitan nga “Ipinaglihi sa Labanos” ken nakatrataran iti ngatangata ti maysa nga ampon, linukatanna dagiti adu a muging iti nasged a pannakaawat; iti sarita a “Paikot-ikot” a sarita ni Irene Carolina Sarmiento, nagballigi ti autor a nangiparang maipapan iti kasasaad ti ubing nga autistic—pudno la unay a nasken a mapespes a nalaing ti aanusan ken pannakaawat kadagiti addaan rangkap. Kasano nga awaten ti pannakatay? Wenno ipapatay?  Not even kadagiti nataengan ket saanda a maawatan, di lalon kadagiti ubbing a dida maawatan? Ngem nailawlawag a nalaing iti sarita a “Heaven’s Butterfly”  a sarita da Cathy ken Pia B. Guballa.

Ti realism a mapaspasamak iti gimong maipapan iti militarisasion ti kaawayan, maipapan iti agrario ken kasasaad dagiti indigenous people a kas maaninag iti sarita ni Edgardo Maranan.

Dagiti addaan rangkap nga ubbing ti pokus ti sarita a “Hands That Bridge” ni Perpi Tiongson; ti kinapateg ti epiko a Hudhud iti Ifugao ti winarwar ni Agay C. Llanera; ti pannakasursuro nga agpinta ken panangisuro daytoy kadagiti kapada nga ubbing ti tinaming ni Bong Oris iti A Reader’s Story; ken Pallete od Dreams ni Liwliwa Malabed; ti Why Can’t Uncle Martin Fix My Bike ni Czaria Vijulet Jusi maipapan ti kabibiag ti OFW; The Spirit of the Rain ni John Anthony Tindoc; ti panangisubo ti natnag a kanen iti Five Seconds Only ni Hannah Lyn Creencia; ubing nga addaan iti diperensia iti utek ti sentro dagiti sarita a Crooked ni Hannah Lyn Creencia ken ti Maki’s Colorful World ni Margaret P. Yarcia

Uray ti panagbaliw ti panirigan iti seksualidad wenno maipapan iti gay world ket saan a nakalibas kadagiti mannurat iti children’s lit. Adda met daytoy uray ken ni Ilokano babaen ti komiks a panagasawa da tomboy ken ni bakla a nobela iti Bannawag.

Iti Ilokano lit, tumpaw, rumabaw ti sarita maipapan kadagiti indigenous people maipapan ti kinanumo ti maysa nga ubing nga Aeta—siempre wenno gagangay a saan a maikkan iti atension gapu ta kameng iti indigenous people. Ngem akem dagiti titser nga akseptaren dagiti babassit a banag, kas ti pannakaited iti gundaway ken ni Aeta a mangipaay iti intermission number iti Boy Scout Jamboree.

Sakbayna, amin dagiti scouts a nagpabuya iti intermission ket nagsagrap iti dir-i ken pammadayaw.

Dimteng ti batang ti eskuela ni Aeta ket nagpasango daytoy nga agtokar babaen iti nose flute, indigenous a musical instrument dagiti Aeta, ket tinokarna ti kanta a “O Naraniag a Bulan”. Adu ti naragsakan ket indauluan pay ti superbisor ti nagpasango iti salonan a napan nagsala a sinaruno met dagiti dadduma a mannursuro. Ti intermission number ni Aeta ti nagbalin a kararagsakan iti dayta a pasken!

Saan laeng a para iti entertainment ti sarita a para ubbing no di pay suruanna dagiti readers a mangapseptar kadagiti babassit a bambanag aglalo iti panagpapada ti amin a tao, ken panangipakita no asino a talaga ti modelo a titser—saan nga ideskribir babaen iti balikas no di ket iti aramid.

Addan dagiti sensitibo a topiko ti children’s lit iti Literatura Ilokana ngem na-classify a kas sarita lattan. Maikkan koma pay iti ad-adu a panawen  ken atension tapno rumangpaya met.#