Ti singil dagiti paltat

PAGBUTBUTNGAN dagiti mangngalap ti singil dagiti paltat. Malaksid a nasakit, naut-ot pay. Tumulang.

Isu a kasta laengen ti annad dagiti mangngalap no ammoda nga addada paltat a nalakubda iti karsanda a rama. Wenno no adda naisagud kadagiti sigayda.

Ngem apay ngamin nga adda singil dagiti paltat?

Idi un-unana a panawen, awan pay laeng ti singil dagiti paltat. Kaarngida laeng dagiti igat ken dalag nga immatiddog. Nagalis ti kudilda ta awanan daytoy iti siksik.

No adda Dingolandia ken Kayolandia, adda met Lamelandia a makunkuna idi un-unana a panawen. Masarakan daytoy iti nalungog a paset iti Amianan a Luzon a dumna iti Sierra Madre. No kasta a matutudo, agayus ti danum manipud iti bantay a tapayaen ti Lamelandia.

A mangpapaimas pay lalo iti panagbiag iti Lamelandia. Mataraken dagiti ruot ken nateng dita. Yegna pay ti nagpaiduma nga imas ti danum. Napuskol dagiti lumot nga agtubo iti lansad ti lugar.

Nalames ti Lamelandia. Addada gurami, paltat, dalag, sidingan, tilapia, karpa, igat, bunog ken ar-aro.

Sigud a naragsak iti Lamelandia. Malaksid a nalawa, agsangapulo ektaria, nabaknang pay iti taraon kas iti lumot.

Awan parikut dagiti lames. Agumada kadagiti lumot iti kaykayatda. Wenno kadagiti bulong dagiti nadumaduma a ruot ken nateng. Pagaayat a kittiben dagiti tilapia ti bulong dagiti balangeg. Ken uray pay dagiti birabid no kasta nga agdidilatda.

Dagiti met dalag, pagaayatda ti agsipsip iti lumot iti lansad ti alog. Ken agsikbab kadagiti bayyek no panawen nga agpessa ti itlog dagiti tukak.

Dagiti gurami, naulimekda laeng nga agsipsip iti rabaw ti danum. Tagiimasenda dagiti organismo nga ay-ayamen ti danum. Ngem no maminsan met, mapanda iti lansad nga agsipsip kadagiti lumot.

Dagiti karpa, kadangdanggay dagiti sidingan ken ar-aro. Naulimekda met laeng nga agkakaan kadagiti lumot. Ken insekto no adda nairana a natnag iti danum

Grupo met dagiti bunog nga agsapul iti taraonda. Naulimekda a sumiruksirok kadagiti nabato a paset ti Lamelandia. Im-imasenda dagiti lumot iti sirok dagiti bato.

Idinto a dagiti paltat ken igat, gapu ta awan ti siksikda, saanda unay a kayat ti agparabaw iti danum. Riknaenda unay ti darang ti init. Isu a kaykayatda ti aguyas iti lansad nga agsapul iti taraonda.

Agkakuyogan idi dagiti dalag ken paltat iti panagdakiwasda iti Lamelandia. No mabsogdan, agkukulangtotdan.

Maysa a malem a nalamiisen ti danum, nagkikinnamatan dagiti paltat ken dalag. Nakamatan ti maysa a dalag, ni Dalagusab, ti bassit a paltat.

Dungsuen la koma ni Dalagusab ti paltat. Ngem nalipatanna a nakanganga gapu iti bannogna. Aksidente a naalun-onna ti paltat.

Naladawen idi agbalaw ni Dalagusab. Saannan a mayula ti paltat. Nakaremkemna a dina oras.

Uray la napabullad ni Dalagusab iti naramananna. Nagimas man ti padana a lames. Nagnanam.

Ket inimas ni Dalagusab ti paltat a taraonna iti dayta nga oras. Nabayag sa nariknana ti bisinna. Nasdaaw dagiti kapatadanna. Kasano, maminsangapulo met laeng nga agsapsapulda iti taraon ngem nakailad latta. Sibubussog latta ti riknana.

Nakadanon ken ni Dalaggong dayta a nadlawda ken ni Dalagusab. Ni Dalaggong ti kadakkelan, kapigsaan ken pannakapangulo dagiti dalag.

“Amangan no nasarakannan ti ubbog ti biag?” pinagngaretnget ni Dalaggong dagiti ngipenna.

“Wen ket ngata,” inyanamong dagiti dadduma a dalag.

“Ammuenyo ti kinapudno, Dalaguardia,” imbilin ni Dalaggong iti talkenna a taona.

“Wen, amo,” naisungbat a dagus. 

SINIIM da Dalaguardia ni Dalagusab kadagiti simmaruno nga aldaw. Naglemmengda kadagiti rimmuok dagiti remmeng iti tukot ti Lamelandia.

Nakitada ni Dalagusab a kinamatna ti maysa a paltat. Inullaullawna daytoy nga impasuli. Dagus a sinikbabna idi maikkan iti gundaway nga awan ti makakitkita kenkuana.

Amil nga amil ni Dalagusab idi malpasna nga inalun-on ti biktimana. Nakaragragsak a rimmuar iti linged a nangananna.

Dagus nga impadamag da Dalaguardia ti naimatanganda.

“Kasta?” nagrimat dagiti mata ni Dalaggong.

“Wen, amo!” impasingked ni Dalaguardia.

“Ala, ayabanyo ni Dalagusab ditoy ta kasaritak a nasayaat!” imbilin ni Dalaggong.

Dagus a nagtungpal ni Dalaguardia. Kaduana dagiti taona, sinukonda ni Dalagusab iti ayuyangna. Masmasdaaw ni Dalagusab no apay a papaayaban ni Dalaggong.

Indatag a dagus da Dalaguardia ni Dalagusab ken ni Dalaggong. Madandanagan ni Dalagusab aglalo idi paruaren ni Dalaggong dagiti taona.

Inamad a dagus ni Dalaggong no pudno ti naduktalan dagiti taona. Agtigtigerger ni Dalagusab a nangaklon iti kinapudno.

“Ket naimas dagiti paltat?” inamad ni Dalaggong.

Nagtungtung-ed laeng ni Dalagusab.

“Ania ti nariknam iti panagkaanmo iti padam a lames?”

“Naasian idi damo, amo. Ngem idi naramnakon a naimas…” madandanagan latta a sungbat ni Dalagusab, “naikkaten ti asik.”

“Kasta?” naginteres ni Dalaggong. Adda naggilap iti utekna.

“Super imas, amo. Nalamuyot ti iseserrekda iti karabukob.”

“Kastoy ngarud,” inkeddeng ni Dalaggong. “Dika dusaen itoy nga inaramidmo. Kinapudnona, pagyamananka. Ngem masapul nga agtungpalka iti ibagak.”

“Ania dayta, amo?”

“Limed nga agtiliwka kadagiti paltat. Umaymo ipan kaniak tapno maramanak met.”

Uray la simmanikar ni Dalagusab iti dayta a nangngegna. “Ma… matungpal, amo!”

Ket kasta ngarud ti simmaruno a napasamak. Inaldaw a rasionan ni Dalagusab iti paltat ni Dalaggong. Ket napaneknekanna a pudno a naimas a taraon dagiti paltat. Pinagbalin payen ni Dalaggong a makannawanna ni Dalagusab.

Nasdaaw ni Dalaguardia. Kaduana dagiti taona, sinisiimda ni Dalagusab. Ket dita a naimatanganda ti ar-aramiden daytoy a panangtedna iti paltat a taraon ken ni Dalaggong.

Immapal da Dalaguardia. Ket nakipagkaanda met kadagiti makamatanda a paltat.

Agingga a nagdidinnamaganen dagiti dalag ti kinaimas a taraon dagiti paltat. Maysan-maysa ti nagtiliw iti taraonna.

Dita a nagdanag ti kaamaan dagiti paltat. Maibusda la ketdi no agtultuloy a biktima ida dagiti dalag.

Ngem ania ngarud ti maaramidda ket amang a napigpigsa dagitoy ngem kadakuada?

“Saantayo nga ipalubos lattan a kastoy ti gasattayo iti sidong dagiti dalag,” imbitla ni Paltatay iti dayta a panagtataripnongda. Ni Paltatay ti pannakalider dagiti paltat. “Adda solusion ti tunggal parikut.”

“Dimo kunaen a labanantayo ida, apo?” sinaludsod ni Paltamed, maysa kadagiti talkenna.

“Patiek la unay a nabileg ti panagtitipon ti kararagtayo,” kinuna ni Paltatay. “Agmaymaysatayo nga agkiddaw iti tulong ken ni Lamesungbat,” ti didiosenda a lames ti kayatna a sawen.

Inaldaw a nagkarkararag dagiti paltat. Naklaatda laengen ta iti maysa a bigat a panagriingda, nadlawanda nga adda nagtubo a nasikkil a banag iti agsumbangir ti uloda. Natirad pay!

“Daytoyen ti sungbat iti kiddawtayo,” dagus a kinuna ni Paltatay idi mapanunotna ti amin.

“Ania ti kayatmo a sawen?” sinaludsod dagiti paltat kenkuana.

“Ti nagtubo kadatayo, isu la ketdi ti inted ni Lamesungbat nga igamtayo kadagiti mangidaddadanes kadatayo. Agpangadua itan dagiti dalag a basta lattan mangsikbab kadatayo. Sigurado nga ipatayda no kanendatayo. Masugatda la ketdi. Maburayrayan ti nagunegda iti oras nga aggulagoltayo iti unegda.”

“Wen nga agpayso!” inyanamong dagiti paltat.

Iti dayta met laeng nga aldaw, sinaed da Dalaguardia dagiti paltat. Ngem saanen a nagtaray dagitoy idi sikbaben ida dagiti dalag. Insarangda ti natirad a nagtubo kadakuada ket uray la imkisda iti sakit idi naitudok daytoy iti uneg ti ngiwatda.

Nagtataray da Dalaguardia. Dagus nga impulongda ken ni Dalaggong ti napasamak. Ngem saan a namatpati da Dalaggong ken Dalagusab. Pinanunot dagitoy a kayat la a butbutngen ida da Dalaguardia tapno mabukodanda dagiti paltat. Rimmuarda ngarud iti pagarian ket isudan a mismo ti naganup kadagiti paltat.

Ket naladawen idi mapaneknekanda a pudno ti impadamag da Dalaguardia. Ngem naalun-ondan ti biktimada a paltat. Naggulagol dagitoy idi addadan kadagiti boksitda. Nasugat ti nagunegda nga isu ti impatayda. Manipud idin, pagbutbutnganen dagiti dalag dagiti paltat gapu iti dayta nagtubo a natirad iti agsumbangir ti uloda— nga am-ammo itan a singil. Dagiti laengen sabsabali a lames ti kamatkamatenda. ●