sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Tiritir ‘ta Ilokanom

DAYTA man ti komento ti maysa a reader wenno agbasbasa iti sinurattayo iti kallabes.

Tiritir? Napapanunotak. Kayatna a sawen, nagannawil ti dilana a nagbasa? Nagwawak, kasta? Wenno nagantatel (saanko a ranta a dakamaten dagiti kakabsat nga adda kastoy a diperensiana).

Ngem iti panangsublik a nangbasa iti sinurattayo, awan met ti naduktalak a makapaantatel. Ad-adda la ketdi ngarud a naburburtiaanak.

No tiritir, mabalin pay a bangkirig ti kayat a sawen ti nagkomento. Ket napanunotko la ket ngarud a ti ngata ideya nga impresentak ti tiritir wenno bangkirig?

Ania a paset ti bangkirig wenno tiritir no kasta?

Agingga a nagliteng ti panunotko. Tiritir ti Ilokanom, kunana. Ti Ilokanok. Kayatna a sawen, ti ortograpiak (grammar no iti koma Ingles). Saan nga agsusurot. Naglaok ti bamban ken alupasi, kas kuna dagiti nataengan.

Ngem kasano ngata a tiritir ti Ilokanok ket nabayag metten nga agsursurattayo iti lengguahe nga Ilokano? Ammotayon dagiti basics iti ortograpia ti Ilokano. Nupay adda latta met pagkamtudan no maminsan.

Ken maysa pay, no ti ortograpiatayo ti tiritir, saan koman a pinalusot ti editor wenno ti publisher. Ken no adda man tirtiritirna, a di nadnadlawan, adda editor a mangkayas itoy wenno manglinteg.

Isu nga ad-adda la ketdi ngarud a natiritir ti panunottayo.

Wenno saan a binasa ti nadakamat a reader ti sibubukel a sinurat? A maibilang a maysa laeng a basher?

Wen, ta iti social media, aduda ti kasta. Isuda dagitay nakaragragsak man a pinarsua no adda ma-bashed-da. Panagriknada, saan a kompleto ti aldawda no dida maaramid ti mangdadael iti padada a tao. Wenno mangpasakit.

Linagipko ketdi, sinukainak dagiti lagip, no addan gundaway a nakapatang, nakasarsaritak ti nasao a reader. Wenno nakapulapol la koma. Ta ipatok koma a napasaktak. Wenno adda ginurana nga inaramidtayo iti kallabes.

Ngem awan ti mapanunotko. Saanko pay a nakapulpulapol wenno nakasarsarita la koma. Diak pay ngarud gayyem iti Facebook!

Limmagto pay ti panunottayo kadagiti naglabas a kombension dagiti mannurat. Kadagiti pasalip iti panagsuratan. Ta amangan la ketdi no maysa met a nagngayangay a mannurat dayta a reader ket adda iim-impenna a sakit ti nakem.

Apay a sakit ti nakem? Nalabit, mabalin a kadagiti pasalip, saan a pulos a rimmimbaw ti naganna. Pagdaksanna, maysatayo a kanayon ti adda kadagiti nangabak. Isu a nabukel ti gurana.

Saan ngata? Ay, di koma pakabasolan ti kinaalikuteg ti panunot no maminsan. Aglalo no kastoy nga agkarkarawatayo.

Wenno adda sinurattayo kadagiti naglabas a panawen a ginurana la unay? Ta mbalin a nasair ti riknana. A kasla man ‘tay isu ti nakaisangratan dayta a sinurat.

Iti kaunday metten nga agsursurattayo iti piksion, sakbay a nagkolumtayo, naruay a dagiti makitkita laeng a babassit a parikut iti aglawlaw ti tamtamingentayo. Dagitay tema a mangiladladawan iti agdama.

Ket saan ngata napakuldiasan ti riknana dayta a reader iti kallabes?

Manen, di koma pakabasolan daytoy a kinaalikuteg ti panunot.

Adayo met ngata a napagimonannatayo dayta a reader ta kasta laengen ti panangbirana iti sinurattayo. Ta ulitek, saantayo pay a nakapulpulapol. Ken awan met malagiptayo a dayag nayasideg la unay ti riknana gapu iti kinamannurattayo. Aglalo la ngaruden no taga-Ilokandia (a nagtaudan ti reader).

Wenno maysa a talaga nga agngayngayangay a mannurat idi? Ket adda pagraywanna. Pagdaksanna, saanna a maiparayag a mannurat ta awan met rummuar a sinuratna. Makadakes, baka kinuna ti pagraywanna: No tuladem koma ni… (siempre, datayo ti madakamat) isu, sungbatanka.

Makaisemak la ngarud iti dayta a nagampayag iti panunottayo.

Iti templa dagiti dadduma a komento, adda kadua ti nasao a reader a medio di maragsakan iti sinurattayo.

Wenno talaga a gagemda ti mangimameg kadagiti mapagtripanda?

Ti la dakes no maymaysa ti akin-account kadagitoy a nagkomento. Mabalin a kunaentayo a dakkel ti gura ti nasao a kailian.

No ania a gapu, dayta koma ti masapul a lawlawaganna tapno ditayo agkarkarawa. Tapno di la pagam-ampayagan ti panunot.

Iti sabali a bangir, agyamantay ketdi ta adda kailian a mangsursurot kadagiti sinurattayo— no kasta man bilang.

Kadagiti nadar-ayantayon a kombension dagiti mannurat, naammuantayo a saan a nasayaat no bin-ig a positibo ti maawat ni mannurat a komento kadagiti sinuratna. Ta sigurado kano, patiray-ok la dagiti dadduma. Nasaysayaat met laeng no adda negatibo. Ditoy nga ad-adda a makaadal ti mannurat.

Mayarig man iti politika ti kinamannurat. No awan ti agriri kadagiti umili, ipato dagiti agturay a husto dagiti ar-aramidenda. Uray no makasuya dagitoyen. Uray no makabaddekdan kadagiti kalintegan dagiti umili.

Iti ngarud panagngiwatngiwat dagiti umili iti social media, marikna dagiti agturay a saanda la a paspasurot. Ammoda met ti umingar no napalalo la unayen ti pannakatagibassitda.

Ken ni mannurat, no awan ti mangkritikar kadagiti sinuratna, ti ammona, dagitoyen ti kapipintasan. Nga awanen ti rumbeng a baliwanna wenno padur-asen iti istilona.

Kadagiti kritisismo a maawat ni mannurat, dagitoy koma ti pamkuatanna a parang-ayen pay ti panagsuratna. Saan nga agpatingga iti addan nga ammona. Itultuloyna ketdi latta ti mangkita kadagiti pamuspusan tapno ad-adda pay a mapagrukbabna dagiti agbasbasa.

Pagdaksanna laeng, adu pay laeng dagiti arsagid a mannurat. Sakiten ti riknada no adda kritisismo kadagiti sinuratda. Aglalo la ngaruden no nagtaud kadagiti ub-ubing ngem isuda a mannurat.

Kaska la kalaingan, kuna ti suli ti panunotda. Ad-adu ti nainumko a danum ngem sika, kunaenda. Am-amangak pay nga agsursurat!

Isu a no maminsan, narigat ti mangkritikar iti maysa a sinurat. Narigaten no di makalawlaw-kelleb ti mannurat. Sika pay ti dakes!

Subliantayo ti reader a nadakamattayo. No kunaenna a kaguratayo, saan. Mabalin nga impeksana laeng ti adda a karirikna ken kananakemna.

Laeng, dina la koman dinakamat nga inkomento ti nagantayo. Nga ineditna pay! Inikkatna ti letra C iti apeliedotayo. Di kad’ nagbalin a PANIS. Nga in-capital letter-na pay. di kad’ sabali ti bikagna.

Ngem kas nasaokon, saantayo a kagura. Pagyamanantayo ketdi ta adda dita a mangsursurot kadagiti sursuratentayo. Agyamantayo ta adda dita a mangtentenneb iti kinataotayo. Kenka, kabsat, sapay ta masulnitakto ti kinatiritir ti Ilokanok. Saan a ti kina-Ilokanok!