Footer

Tres de Mayo, iti panaglabas ti panawen

Iti pannakaruros dagiti naglabas a dekada, sumken met iti lagip dagiti nakairuaman nga aramid no dumteng ti bulan ti Mayo. Panawen a panagaliwaksay kalpasan iti makapakubbo nga obra iti panagmula iti tabako, mais, lasona, bawang ken dadduma pay a natnateng. Saan laeng a panagaliwaksay, no di kangrunaanna, panagyaman iti Namarsua iti imparaburna a nga imbag ken grasia. Isu a timmaud dagiti debosion daytoy a bulan.

Iti probinsia, papolar la unay ti Tres de Mayo, ti isusuknal iti Black Nazarene sadiay Vigan, iti simbaan a bassit.

Sibibiag kadi pay ti isusuknal? Wenno inrareben dagiti nagduduma a festival? Dagiti festival a kasla nagtubo nga uong agadu, ti mangallukoy kadagiti turista a bumisita. No adut’ turista, pumayagpag met ti negosio, dumur-as ekonomia, aglupos ti daan a panagbiag. Ngem, saan koma nga aglupos dagiti nakaugalian, kas ti isusuknal ken panagyaman iti Mannakabalin.

Ti Tres de Mayo iti Vigan ti maysa kadagiti tinawen a tagiuray, lalona kadagiti mannalon, mangngalap ken dadduma pay nga obrero. Saan laeng a dagiti agindeg iti siudad no dipay ket kadagiti kabangibang nga ili ken probinsia. Adda daydiay naisangsangayan a bileg iti panagturong iti Vigan tunggal dumteng daytoy naisangayan nga aldaw.

Ta ania ngamin aya iti makunkuna a Tres de Mayo?

Piesta ni Apo Lakay. Ti Apo Lakay ditoy ket ti Black Nazarene nga adda sadiay ‘bassit a simbaan wenno ti simbaan iti sementerio ti siudad. Bassit a simbaan, saanko a masinuo iti nagtaudan daytoy a pangawag. Nalabit a gapu ta daytoy ket bassit a simbaan wenno maysa laeng a kapilia. Saan a bastabasta kapilia daytoy a ‘bassit a simbaan’ ta duog daytoy nga addaan iti arkitektura a kas kadagiti mission churches iti Mexico ken iti Southern California. Iti nagsaadanna a lugar ket eksakto a nagsangaan iti kangrunaan a kalsada iti siudad – ti agpadaya a kalsada nga agturong kadagiti makindaya a barbarangay ken ti agpalaud a kalsada nga agturong kadagiti barangay iti laud. Itoy a saad ti kapilia, agserbi a kas ‘bantay-palagip’ iti nasged a pammati.

Black Nazarene wenno ni Apo Lakay. Ubingak pay a laeng idi nangngegko iti naisangsangayan a pakasaritaan ti Black Nazarene ditoy ‘bassit a simbaan.’  Idi pay laeng kano panawen ti Kastila daytoy. Isu a duogen ti kapilia. Manipud iti kabaybayan ti Vigan iti laud, adda ti nadadael ken limned a galleon dagiti Kastila ket sadiay iti nakaalaan dagiti umili. Inalawda ditoy ni Apo Lakay ket impanda iti ‘bassit a simbaan’ tapno sadiayen nga agtaeng. Idi agangay, napanunot dagiti umili a yalis ni Apo Lakay iti ‘dakkel a simbaan’ wenno iti St. Paul Cathedral. Binagkat kano dagiti umili, ngem idi agturongen dagiti nangbagtin ken ni Apo Lakay, nasdaawda lattan ta kelaat metten a dimmagsen daytoy. Pirmi metten iti dagsennan ket dida metten maawit. Nasdaaw dagiti umili. Idi laengen a naamirisda a saan a kayat ni Apo Lakay iti maiyalis iti taengna – ti ‘bassit a simbaan.’ Nagdinamag daytoy a nakaskasdaaw a napasamak. Immadu dagiti tattao a simmarungkar ken Apo Lakay, saan laengen a dagiti taga-Vigan no dipay ket dagiti deboto kadagiti kabangibang nga ili ken probinsia. Gapu itoy panagkaykaysa ken panagdidinnanon, naideklara ngarud iti pannakaadda iti isasarungkar kenni Apo Lakay nga isu ti petsa tres iti Mayo.

Naisangsangayan a petsa ti tres de Mayo kadagiti mannalon ken mangngalap iti probinsia. No sumrek metten ti Mayo, taraudin wenno kalkalpas metten ti trabaho iti panagmula iti tabako a birhinia, mais, bawang, natnateng, murod, sadia ken dadduma pay. Urayen laengen ti panagmumula ti pagay. Itoy a panawen ti panaginana ni mannalon, ipaayna met ita ti panawenna a sumuknal ken Apo Lakay saan laeng a tapno agyaman no dipay ket dumawat iti bendision para manen iti sumaruno nga aramid iti talon. Kastoy man met laengen kadagiti mangngalap iti probinsia. Ipaayda daytoy nga aldaw nga inda “isusuknal” ken ni Apo Lakay.

Ti phenomenon ti suknal iti katolisismo ket naidumduma kadagiti amin a relihion iti lubong. Ta ti suknal ket sangsangkamaysa a psyche wenno consciousness. Maysa a realidad a ti panunot dagiti umili ket maymaysa – ni Apo Lakay –  ken maymaysa iti turongen – ti ‘bassit a simbaan’ iti Vigan. Ti suknal ket maysa a bileg a mamaggunay iti aldaw a panagtitipkel, panagdidinnanon dagiti umili a di agaammo iti maymaysa a lugar, iti maymaysa a kapanunotan ken iti maymaysa a pammati. Daytoy nakadkadlaw-a-kinapudno (observable fact) ket awan kadagiti saan a katoliko, ti kangrunaan a pundasion ti pammatina iti laksid iti nagkaadu a pannubok, pannakaumsi ken panangrebba. Ita ta dumteng manen daytoy nga aldaw, iti isusuknal ket lalo pay a degdeganna ti pundasion ti pammati.

Malagipko idi agtutubokami, umuna pay laeng a panaglako iti naluto a tabako wenno kapas wenno lasona wenno bawang, mailasinen ti gastosen a pang-tres de Mayo. Kastoy kami idi. Siempre, panagaapit, abunaw ti kuarta. Saan ngarud a lagidawen iti pannakailasin ti gastosen a pang-tres de Mayo. Ket kalpasan iti isusuknal isu metten a iti panagsiasiaping iti tiendaan (daan a tiendaan) wenno Rosevilla Trading wenno iti Francisca Marketing. Ket no malpas iti siaping, saan a kumpleto ti panagpa-Vigan no saan a nakastrek iti Lyric’s Theater wenno iti Consuelo Theatre ken panagigop iti sinilian a digo ti sinanglaw iti post office wenno panaghalo-halo iti New Society Restaurant.

Ngarud, naisangsangayan nga aldaw ti Tres de Mayo iti Vigan. Saan laeng a dagiti umili iti siudad no dipay ket ti sibubukel a probinsia ken kabangibang. Ket dayta a phenomenon a suknal iti mangiyeg ken mamagtipon kadagiti umili iti sangsangkamaysa a panunot ken turongen, ti panagrukbab ken ni milagroso nga Apo Lakay. #