sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Di Ipalubos a Biktimaen dagiti Gadgets

Kolum: Sinursuran

Ni Jobert M. Pacnis

(Umuna a paset)

SAAN latta nga agmawmaw dagiti isyo maipanggep iti maikaniwas a pannakaaramat dagiti bunga ti teknolohia iti agdama a panawen, ka-Sinursuran. No palausen ti manarita, kas kunada, kanigid-kanawan dagiti madamdamagtayo a mangus-usar kadagitoy iti di maitutop a banag. Gungundawayan dagitoy dagiti dadduma a mangidadanes, mangbiktima kadagiti agkapuykapoy a kailian.

Nasaknap ti selpon nga us-usarent ti agdama a henerasion. Kasta metten ti kompiuter a bunga ti teknolohia. Adu kadatayo ti saan laeng a maymaysa ti selponna. Sa pay laeng adda laptop, netbuk, tablet, ken i-pod-na. Napartuat dagitoy a mangtulong kadatayo. Pagdaksanna, in-inutenda a pukawen dagiti nabalitokan nga ugalitayo no maminsan. Dadaelenda pay ti masakbayan dagiti agbalin a biktima.

Mapalpaliiw a sadino man a papanantayo, tugottugottayo dagitoy a gadget. Ti makadakes, uray agmanmaneho dagiti dadduma, adda laeng a pis-ipis-itenda dagiti selponda. Saanda a mapanunot ti disgrasia a mabalin nga ibungana. Uray payen iti sango ti grasia, adda latta dagiti gadgets a no kuan, irapin a pis-iten. Saanen nga ik-ikkan iti importansia ti kinasagrado met ti taraon a sangsanguen. A no masaksian daytoy da apong, sigurado la ketdi a makangngegtay’ iti sao. Ta nagalas man met ngamin nga aramid daytoy.

Iti laksid ti kaadda metten ti linteg a mangdusa kadagiti bully iti internet wenno uray iti text laeng, makabuybuyatay’ latta kadagiti biktima daytoy nga aramid. Pagdaksanna, awan pay ti nadamagtayo a nadusa a naglabsing. Kurang pay laeng ti ngipen ti linteg?

Malagipko nga itay napan a tawen, adda pinaayabanmi ti dadakkelna kadagiti ubbingmi. In-bully-na iti facebook ti babai a kaklasena. Babai pay met daytoy a bully. Impostena iti facebook ti ladawan ti kaadalanna sana pinaabayan kadagiti teksto a makadadael iti kinatao. Nakita daytoy dagiti kaadalanda agingga a nakadanon iti maseknan.

Permi a sangsangit ti biktima. Nakapungtot dagiti nagannak kenkuana ket immayda nagreklamo iti pagadalan. Pinaayabanmi ngarud ti agsumbangir a partido ket napasamak ti nainget, ngem nainkabsatan, a panagpapatang. Naimbag la ketdi ta nupay kasano ti pungtot dagiti nagannak ti biktima, inawatda met ti panagkiddaw iti pammakawan ti bully.

Ket nagsubli met laeng ti panaggayyem daytoy biktima ken ti bully.

Daytoy a napasamak iti pagadalan, rimsua iti baet ti kanayon a pannakaipalagip kadakuada ti kaaddan ti linteg a mangdusa kadagiti bully (uray pay iti lubong ti internet). Adda pay daytoy iti School Discipline a pinirmaanda idi nagenrolda a nakaisaadan ti kaadda ti maitutop a pannusa ti ubing a mang-bully. Sa pay la naynay nga ipalpalagip kadakuada dagiti adviser-da; ken kasta met a naimit-meeting kadagiti nagannak no kasta a mapaayabanda— tapno iti kasta katulongan koma ida a mangipalagip kadagiti annakda iti mabalin a masagrapda no labsingenda dagiti pinirmaanda a paglintegan.

Ngem sabali a talagan dagiti ubbing ita!

Mangipakita laeng daytoy a narikut unayen ti mangrienda kadagiti ubbing, agtutubo iti daytoy a panawen ti internet. Maibalbalakad ngarud kadagiti nagannak ti di agressat a pannakitinnulongda kadagiti mannursuro a mangtenneb kadagitoy a “namnama ti pagilian.”

Sabali laeng dagiti mangus-usar iti bunga ti teknolohia tapno makaalada iti dakkel a kantidad kadagiti biktima. Saan a mailinged kadatayo nga itay laeng nabiit, maysa a katulongan ti nabiktima dagitoy nga indibidual. Tinawaganda ti katulong nga iruarna ti kuarta ken alahas dagiti amona tapno ipanda iti yanda a hospital ta nadisgrasia dagiti amona.

Adu ti nagbalin a biktima daytoy a modus iti selpon; kasta met ti modus a mangipakpakaammo a nangabaktayo iti maysa a raffle draw ti kastoy wenno kasdiay a charity foundation. Tapno maala kano daytoy a premio, masapul a pasaam iti load, wenno palodam ti nangipakaammo kenka. Anian a panangloko!

Daanen dagitoy a modus. Ngem addada met latta dagiti agbalin a biktima. Isu nga agbalintay’ koma a naridam.

(Adda tuloyna)