Vacassan: Maysa a Taldiap

Kolum: Iti Duyog ti Singasing

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.

(Maudi iti dua paset)

 

Insurat ni Prof. Ambeth Ocampo iti librona ti interbiona ken ni Vicassan: “Right now, I am upset over this new orthography. Some quarters are calling the language ‘Filipino’ with an ‘f’ instead of ‘p’ because the Constitution spelled it that way. I keep wondering about this so-called Filipino. For example they translate the English word ‘case’ as ‘kaso’ which is usual but wrong. The correct word for ‘case’ is derived from the Spanish—asunto…”

Wen, met a. Korek.

Ket nalagipko met ti komentario ni National Artist for Literature Virgilio Almario, AKA Rio Alma maipapan iti  translation kontra popularized a balikas. Ta uray ania a diksionario, saan a masarakan ti balikas nga ‘aspeto’—as in aspeto ng buhay. Aspeto wenno aspect iti English. Ngem awan iti diksionario dayta a balikas, uray no agbalibaliktadka kada agpugipugiit a mangsarak. Kas kuna met laeng ni Rio Alma, aspekto ti umno a translation. Ta uray isuna (Almario) ket nagar-aramat met kadagiti popularized wenno pinanday a balikas (coin word).

Idi 1987, uray la datao nagbalibaliktad kada nagpugipugiit a nangbirbirok iti diksionario ti balikas a ‘katon’ a kas mabasa iti paboritok a daniw ‘toy national artist for literature, a napauluan iti “Katon Para Sa Limang Pandama.” Ngem saantayo a nasarakan dayta a balikas a katon. Iti panangutobtayo, panangusisa, panangibalibaliktad, panangipugipugiit a nalaing iti daniw, ti balikas a katon ket pinanday a balikas manipud iti English a ‘cotton’ wenno iti popularized a Taglish. (Sumarunonto a topiko ti pinanday a balikas.)

Isu nga awan kanon ti nasayaat a Filipino dictionary, kuna ni Vicassan, “Due to my critical look at language and my writing, I realized there was no good Filipino dictionary. I wanted to show all these academics I could do it even without a college degree.”

Ala ket, kunatayo met, iti Iluko, no ania daydiay ortograpia nga usarmo, mabalin latta— uray agusarka iti kabaruanan wenno surat-lakay nga adda dagiti letra C, Q ken dadduma pay ta di met basta mapunas lattan ti nakairuaman ken nariingan dagiti nataengan. Kanunongantayo latta met ni Vicassan iti dayta a kunana.

Nagmuraregtayo met idi 90s iti panagusaran ti P ken F. Isu a dinamagtayon a mismo ken ni komisioner ti Linangan ng Wikang Pambansa Dr. Leoncio Deriada ket kunana: ti F =Filipino ket para iti amin, isu a nawaya ti amin a mangilaok (incorporate)  ti bukodna a dila, ta lengguahe ngarud ti amin a Pinoy daytoy isu a nasken met a pabaknangen; ket maysa a wagas a panangpabaknang itoy ti panangilaok kadagiti kabukbukodan a dila ken dagiti coin word. Ayonak daytoy a wagas.

Isu a no agsurattayo iti Tagalog, adda latta laokna nga Iluko, Nabaloi, Kankanaey wenno Pangasinense. Nakitak daytoy a wagas dagiti mannurat iti Bicolnon ken dadduma pay a lengguahe. Apay ketdin a diak met aramiden?

Insurat ni Leoncio P. Deriada, PhD, iti artikulona a rimmuar iti Kritika Kultura:  “Home Life poets outside West Visayas have taken the cue and the result is indeed interesting. Prize-winner and Baguio based Jimmy M. Agpalo, Jr. incorporates Iluko and Cordilleran words into his text…”

Iti daytoy a panangtaldiap iti Vicassan, nakitatayo ti nagdumaan ti panawen ti makinilia ken kompiuter. Idi panawen da Underwood ken dadduma pay kasinsinnallabay a kanayon da Vicassan ken Webster, correction fluid ken correction tape, non-separable ti relasion a makunkuna; ngem iti ilulutuad dagiti pumarasapas a PC makers’ iti eksena, dimteng ti panagbalbaliw ket in-inut a naipasuli dagiti napateg nga usaren iti napalabas a panawen.

Ngem ipinalmi, takderanmi, iti kaanoman dinto pulos agkupas ti Vicassan.#

 

Dagiti Pasalip iti Literatura