In Vino Veritas

Kolum: Iti Duyog ti Singasing

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.

(Maudi a paset)

 

Subliantayo man dayta pakauna a sarita ni Alejandro Roces: “We Filipinos are mild drinkers. We drink only for three good reasons. We drink when we are sad. We drink when we are very happy. And we drink for any other reason.”

Saanna laeng a natiliw, nailadawanna pay dagiti kangrunaan ken pudpudno a rason no apay nga uminum iti nasanger ni Pinoy.

Iti sarita, ti GI wenno soldado a Kano ti sarangusong. Saanna nga ikkan iti pannakbay ti panaginumna iti lambanog. Nairuam ngamin a mangitulid iti nagawanganna iti whiskey, rum, brandy, tequila, gin, champagne, saki, vodka ken dadduma pay. Isu nga inawaganna pay ketdin iti jungle juice ti lambanog.

Jungle juice? Ania, aya, ti English term ti lambanog?

Uray ni Roces ket liniklikanna nga impatarus iti English ta awan met ti katukadna a termino iti English speaking country.

Awan katukadna ta awan ngarud sadiay ti lambanog. Taal a produkto ken takuat ni Pinoy ti lambanog. Isu a maitutop nga awagan lattan daytoy iti termino no sadino ti nagramutanna a kas kadagiti dadduma.

Ipatarusmo pay laeng ta awan la ngaruden ti pagpidutan, saan kadi?

Uray iti Iloko ket awan ti malagipko a termino ti lambanog. Ania ti Iloko term ti lambanog, ala man?

Ti layaw wenno tuba ti iyarig a kaasitgan a kaarngina. Layaw iti Norte ken Cagayan. Tuba iti Western Pangasinan. Ngem agpadada a nagtaud iti nipa idinto a niog ti lambanog. Isu a lambanog lattan ti terminona. Saanen a suktan.

Itoy a punto, ayonak a saanen nga ipatarus ti termino a lambanog. Daytoy ti mangipaneknek iti kinaadda dagiti balikas nga agbaliw ti kaipapananda no ipatarus iti sabali a dialekto wenno lengguahe. Daytoy met laeng ti singasingko iti diskusionmi sadiay UP Baguio maysan a dekada ti napalabas. Iti panagipatarus iti Iloko, saan a maitutop a verbiage wenno word for word no di ket mas epektibo ken nalawlawag a maawatan ti thought translation.

Ania pay dagiti pagsasao iti ubet ti baso? Adda met daytay pagsasao a nangnangegko no maawisak idi a makikulisip kadagiti taga-Quezon Province: Basta lambanog, no palaluam, inka manabtuog!

Isu met la a no mapalaluan ket agtukkol ti tumeng a kunada. No apay ketdi met a naimas ti lambanog a naupran iti juicy fruit.

Kas iti sarita a ‘We Filipinos Are Mild Drinkers,’ saanen a naiyawid ni GI Joe ti bagina, inturogna lattan iti nalaus a bartekna. Ania pay, inlugan metten ni Pinoy iti pangga nga intulod iti barracks!

Dayta a partena iti mangibuang iti eellekan.

Napintas dagiti sarita daydi Alejandro Roces. Makapaisem. Dakkel ti kaipapananna iti social a panagbiag ita a panawen a naimpluensiaanen ti puli iti panagbiag dagiti ganggannaet idinto nga addaanda met iti kabukbukodan a gimong a nasken nga itandudo. Ti mensahe ket nalawag nga agdupar ti impluensia ti baniaga ken iti kabukbukodan. Ipanagetgetna ti panagayat iti kabukbukodan wenno kinaadda iti kabukbukodan a nasken nga itandudo.

Ngem ita a panawen, saanen a mild drinkers dagiti Pilipino, heavy drinkers!

Dagiti Amerikano, isuda metten iti maika-10 a sarangusong!

Aysus, in vino veritas!

Nupay kasta, mas patienmi ti masansan nga ibalikas daydi  apongmi a Lakay Candido: “Ania man a nalabes, ti bagi agsagaba iti pannakabales.”

Adda met kinapudnona a pagsasao a masansan a mangngeg iti ubet ti baso. #