Wayawaya ti Prensa, ginarantiaan ti Konstitusion

Sinurat ni Jose Edwin S. Sajonia

PANAGBANNAWAG ti sibilisasion, ti karbengan ken wayawaya nga agsao ken agipablaak ket maysa a ramen ti biag ti tao a di mabalin a tenglen ti asinoman – uray ti gobierno. Daytoy a kalintegan ti maysa a tao ket nabigbig ken prinotektaran ti gobierno babaen ti masasao a Bill of Rights a ginarantiaan ti Konstitusion ken uray pay iti United Nations ken iti Geneva Convention ket naikkan daytoy a kalintegan ti tao ti importansia a maitandudo/maipakat iti amin a pagilian, rasa ken uray iti ubbing.

Iti napalpalabas a siglo, nayurit iti historia nga iti panagsao ken panagisurat iti marikrikna ket epektibo a mangpataud ti rissik ken risiris nga agresulta ti panagbalbaliw. Maaramid ti panagbalbaliw iti natalna ngem saan nga iti nadara a wagas. Dayta ti inaramid ni Dr. Jose Rizal, pannakibakal babaen ti tadem ti pluma.

Dakkel ti pakainaigan iti wayawaya ti prensa iti nasaknap ita a panagbalbaliw iti liderato ti gobierno iti Europa, Middle East ken uray ditoy Asia. Kalatakan nga ehemplo ti napasamak a natalna a rebolusion (EDSA 1 ken 2) a kankanayon a maselebraran iti tinawen. Makuna pay ketdi a tultuladen iita ti sumagmamano a pagilian iti Dumaya kas iti Egipto, Libya, Yemen ken Syria tapno masuktanda dagiti aglaylayon metten a turayenda. Panagalsa a buyogan ti rali ken demonstrasion a pangipeksaanda ti kagurada ken kayatda a maaramid iti dayta a rehimen.

Nupay kasta, nadagsen ti kasukat daytoy a karbengan/kalintegan ta kaaduan a naibuis ti biag ti kaaduan a komentarista ken agiwarwarnak gapu iti panangipalgakda ti kinapudno!

Di malibak ti kinapudno nga aniaman a rehimen iti pakasaritaan ti gobierno ti pagiliantayo ket agtultuloy latta a maibuis ti biag dagiti taga-Prensa iti aniaman a tay-ak nga itandudoda.

Itay nabiit pay, makapakigtot ti pannakairaman ti kaaduan a periodista iti Maguindanao Massacre a nagbalubalan ti dua a political stalwart iti dayta a lugar. Nadagem ti napagtengda ket iti panagtuloy ti pannakaus-usig ti kaso iti agdama, di masinunuo no matun-oyan a daras ti umisu a hustisia iti pannakaipatli ti biagda.

Iti bumangbangon nga ekonomia ti pagiliantayo, pabor kadi iti nalulok a pannakaipakat daytoy a kalintegan a basta agdillaw ken ipalgak ti madi a makitkita kadagiti adda iti mangririenda ti turay?

Adu ti agkuna nga arsagid ni P-Noy gapu ta dinillawna ti estilo a panagipadamag ni Kabayan Noli de Castro iti regular a programana iti TV Patrol. Bin-ig ngamin a ti pudno a mapaspasamak ti maimuttalat iti telebision a mapasarunuan pay iti komentario no rebbengna a maiwanwan. Inaldaw nga aggiling ti kamera ken maiwarnak ti pagteng iti diario, TV, Internet, Youtube, Twitter ken uray payen iti Facebook. Gapu iti moderno a teknolohia ti komunikasion, adda laeng pindoten ket iti apagkirem, maammuanen iti amin a suli ti lubong ti damag: napintas man wenno dakes. Rason ni Presidente Aquino a no mapakaammuan dagiti turista wenno umay agibaut ti puonan ditoy iti madi a damag ket kanselarenda ti eskediulda nga umay ditoy. Resulta, makeltay dagiti transaksion nga agpataud ti oportunidad para iti trabaho, negosio ken buis a sumrek iti gobierno.

Saan met ketdi koma a mababalaw no maipalgak ti ramut dagiti problema ken isyo a mangapektar iti biag ti tao kas iti panagkunniber, krimen, pinnolitika, demolision, polusion, didigra a kas iti panagreggaay ti bantay, layus, quarry a mangparigat ti tao iti masakbayan.

Ti tao ket kas iti di makaidna nga ayus nga agbirbirok iti serkanna – dagiti makaawis ken makapainteres a damag iti inaldaw ket daytoy met ti sakayan dagiti adda puonanna a dakkel a gatad. Mangbangonda kadagiti higante a pasilidad ti komunikasion a pakaiyannatupan ti talento dagiti adda iti prensa.

Daytoy a kabaelan, adal ken paglainganda ket masapul met ti pangipakatanda- a daytoy metten ti panggedanda a pamataudanda iti kasapulanda a paglatakanda pay.

Kinapudnona, kaaduan a mediamen ti nagbalin a nabigbig a tattao iti aniaman a sinerrekda a tay-ak ti biag uray iti politika ket nagballigida a kas kada nag-Labor Minister ken Senador Blas F. Ople, nag-Information Minister ken Senador Francisco Kit Tatad, nag-Sen. Claro M. Recto, nag-Sen. Benigno S. Aquino, Jr. ken nag-Vice President ken Sen. Noli de Castro.

Ti kinaadda ti maysa a tao iti media ket di malibak a dakkel a puonan iti panagpangatona ken maysa a propesion gapu ta maibilang met a kurso ti komunikasion. Saan nga agballigi ti industria ti komunikasion no awan dagiti tao a maigamulo kas kadagiti adda iti Prensa ken tattao a serbianda.

Iti sabali a bangir, nakapanunot manen dagiti Mammanday-Linteg iti gakat a mangkontrol iti panagiwarnak iti internet (masasao a Cybercrime Law). Daytoy ngamin ita ti kalatakan a panangipariknaan babaen ti balikas ken retrato ti opinion, karirikna ken sirmata ti maysa a tao. No dadduma, masobraan ngamin dagiti maseknan nga agi-poste ti kayatda uray makadangran ti dignidad ti sabali. Uray masuportaran ti datos ken ebidensia, saan koma a mabalin a pagpastidiaran ditoy a benneg ti pada a tao ditoy a komunikasion. Iti kasta, kayat a leplepan dagiti Mammanday-Linteg dagiti nakaro a panagpiltak ti kinatao ti sabali.

Nupay kasta, saan koma a palaluan nga ipaduyakyak ti pagteng iti lokalidad iti imatang ti sangalubongan tapno saan met a maupay dagiti balikbayan, investor, pilantropo nga umay ditoy pagiliantayo. Ti ketdi panangliklik ti nakaro a pinnolitika ti aramiden dagiti dadaulotayo tapno maipamaysada nga ited dagiti kasapulan a serbisio ket mapasayaat ti kasasaad ti kaaduan nga umili ket makatulongda a makipagbangon iti nasalindeg a kagimongan a pagtaklinan iti sumarsaruno a henerasion. #