Writ Of Kalikasan, ultimo a kamang dagiti umili mainaig pannakaabuso ti aglawlaw

Komentario ni  Christine Marie Versoza

 

No maipanggep kadagiti environmental ken ecological cases ti nabara a tungtongan, awan ti sabali a kamang ti maseknan nga agsagsagaba ti pannakaperhuisio no di mangipila iti Supreme Court iti Writ of Kalikasan. Kalikasan kayatna a sawen, nature. Ti ultimo a legal remedy ken kakaisuna a kamang tapno masolusionan ti pakarikutan mainaig iti environment ken ecological balance.

Ti Article II, Section 16 iti Declaration of Principles and State Principles iti 1987 Constitution ti nagibasaran daytoy:┬á ÔÇťThe State shall protect and advance the right of the people to a balanced and healthful ecology in accord with the rhythm of nature.ÔÇŁ

Ania ngamin, aya, daytoy a writ?

Writ, kayatna a sawen, maysa a judicial order. A formal written command, issued from the court, requiring the performance of a specific act. A mandatory precept issued by the authority, and in the name of the sovereign or the state, for the purpose of compelling the defendant to do something therein mentioned. Maysa a pammilin a naggapu iti korte, ti kangatuan a korte, ti Korte Suprema a mangibilbilin iti maseknan nga umaksion nga insigida ken sungbatanna ti arungaing a naidatag.

Itay laeng nabiit, dua a kaso ti Writ of Kalikasan ti dinengngeg ken pinatgan ti Korte Suprema. Ti arungaing ti Tuba, Benguet ken Aringay, La Union kontra iti Baguio City. Ken dagiti umili iti aglawlaw ti Taal Lake kontra kadagiti fish cages operators.

Maipanggep iti basura ti Baguio ti indatag ti Tuba, Benguet nga indauluan da Representative Ronald Cosalan, National Artist Benedicto Cabrera, ti sangguniang panlalawigan, ti sangguniang bayan ti Aringay, La Union .

Ti Irisan dump site a pagbasuraan ti Baguio ket kabalbalayan iti babaenna ken kalsada pay nga agturong kadagiti barangay iti Asin Road Area. Adda met kangrunaan a karayan ditoy a kumamang iti Aringay, La Union.

Gapu ta napnon ti Irisan dump site ta kalkala pay met a pagbasuraan ti siudad, mapanen dagiti basura kadagiti tuktok dagiti balbalay, paraangan wenno iti kalsada. Namindua a beses a nagrali dagiti taga-Tuba tapno maipasardeng ti dump site. Nagballigida a nangpaserra. Ngem inaramid ti Baguio a kas transfer area kadagiti maibiahe sadiay Tarlac a basura.

Maysa nga aldaw nga agtudtudo gapu ken ni Bagyo Mina, narba ti retaining wall ti pagbasuraan ket naigabur ti tinotinolada a basura kadagiti kabalbalayan ken kalsada iti Tuba. Tallo nga ubbing ken  maysa a baket ti natay iti dayta a trahedia ti trashslide. Nakontamina ti pagtataudan ti danumda ken ti karayan.

Daytoy ti arungaing ti Tuba ken ti Aringay ket nangipilada iti Writ of Kalikasan sadiay Korte Suprema tapno malapdan a maulit ti napasamak a trahedia ti trashslide. Ti nagbatayanda a kalintegan ket ti violation of the provisions of the R.A. 9003 wenno ti Ecological Solid Waste Management Program, ti Clean Water Act ken ti Section 17 ken 37 a mangiparparit kadagiti open dumpsite wenno panangbalusingsing iti Republic Act 9003 wenno ti Solid Waste Management Act of 2000.

Sadiay met Taal, Batangas, nangipila dagiti residente iti Writ of Kalikasan tapno maprotektaran ti tinawen a pannakadadael ti Taal Lake gapu kadagiti nagkaadu a fish pen ken fish cages a nagresulta iti tinawen a fish kill wenno panagpatay dagiti ikan. Nadadael met ti pagbiagan dagiti babassit a mangngalap iti aglawlaw ti Taal Lake. Kalintegan dagitoy nga agindeg sadiay ti maaddaan iti naimbag a salun-at ken balanced ecology isu a naipaay kadakuada ti Temporary Environmental Protection Order (TEPO). Ibilin ti Korte Suprema ti TEPO no nasisita la unay a kasapulan dagiti naperhuisio.

Adu pay dagiti nagkamang ken immarungaing iti daytoy Writ of Kalikasan. Ti kaunaan itoy a nangipila iti Korte Suprema ket ti Pasay ken Makati kontra iti Meralco; dagiti residente iti West Tower Condominium kontra iti First Philippine Industrial Corporation ken ti First Gen Corporation; ti panagminas sadiay Zamboanga Peninsula; dagiti katutubo sadiay Surigao del Sur ken del Norte kontra iti panagminas; ti maipapan iti basuraan sadiay Obando ken dadduma pay.

Ti Writ of Kalikasan ket pinutar ti Korte Suprema tapno maaddaan iti sandagan a proteksion dagiti agindeg ket madengngeg ken maaksionan ti arungaingda maipapan kadagiti kaso iti environmental ken ecological issues. Maaramid laeng daytoy no dagiti legal remedies a maipapaulog ket saanna a masolusionan ti parikut. Ti Korte Suprema ti mangikeddeng itoy. Apaman a patgan ti Korte Suprema ti arungaing, suratanna met ti maseknan a sungbatanna ti asunto. Adalen ti Korte Suprema dagiti naidatag nga arungaing ken dagiti rason ti pannakaituloy ti konkontraen a banag. No ania ti pangngeddeng ti Korte Suprema, saanen a mabalusingsing ken mabalbaliwan.#