History: Bantonlagip ni Gabriela Silang, simbolo ti kinatured ken kinamaingel | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News šŸ“°

Bantonlagip ni Gabriela Silang, simbolo ti kinatured ken kinamaingel

SINALLUKOBANNAK ti nagpaiduma a rikna iti daydi kanito a pannakakitak iti antigo ken dandanin mapirpirsay a dokumento nga el certificado de defuncion wenno death certificate daydi Maria Josefa CariƱo Silang kabayatan ti panagur-urnos dagiti naggapu iti National Archives of the Philippines kadagiti antigon a rekord a nakadulin iti Archdiocese of Nueva Segovia Archives a naideklaran a National Cultural Treasure ti pagilian.

Uray la simgar dagiti dutdutko ken kasla adda lamiis a nagkarayam iti sibubukel a bagik idi apirasek ti nakadadaanen a dokumento a pakakitaan ti pannakabitay ti kalatakan ken maingel a bannuar nga Ilokana a nabitay idi Setiembre 20, 1763 iti Plaza Juan de Salcedo, iti Vigan kaduana dagiti pasurotna a 90 nga insurekto.

Iti dandani inaldaw nga ipapanko iti opisinami iti Palacio Arzobispado de Nueva Segovia ken lumabasak iti Plaza Salcedo nga ayan dagiti monumento ni Dr. Jose Rizal ken Presidente Elpidio Quirino a patanor ti Caoayan ken Vigan, Ilocos Sur, adda kalikagum nga agay-ay-ayam iti panunotkoā€“ tartarigagayak nga adda met koma batonlagip ni Gabriela Silang ken dagiti kaduana a nabitay a saanen a mainaganan tapno maipalagip ti kabibiag ken kinamaingelda kadagiti nagadu a mapan agpasiar iti dayta a plaza nga ayan ti dancing fountain nga ar-araken dagiti adu a tattao.

No man pay addan dagiti maibilang a batonlagip ti maingel nga Ilokana iti Vigan ta nabayagen a napanaganan iti Ilocos Sur Provincial Hospital iti Gabriela Silang General Hospital iti Tamag, ngem awan sa ti nalatak a munomentona iti puseg ti siudad ken iti kabesera ti probinsia tapno ad-adda pay a maam-ammo dagiti Pilipino nangruna dagiti Ilokano nga ubbing ken agtutubo ket agbalin a pagulidanan ti kinatured ken kinamaingelna nga in-inuten a mapukpukaw iti agdama a panawen.

Addan dagiti lugar nga agserbi a pakalaglagipan ken ni Gabriela Silang kas ti batonlagipna iti ili a Santa a nakayanakanna. Nasimpan ti Casa CariƱo iti Candon City. Adda pay daan a balay a naipanagan kenkuana iti Calle Liberacion iti Vigan. Napapintas metten ti daan a balay dagiti ag-CariƱo iti Abra.

Ngem nagsayaat koma no adda pay naipaduma a monumento ni Gabriela Silang iti Ilocos Sur a makaawis ti imatang dagiti umili ken turista ta nagbalinen ti naganna a simbolo ti kinatured ken kinatibker dagiti babbai a Pilipina. Nagpintas koman no adda disso a mangisalaysay ti namaris a kabibiagna a binitay dagiti Kastila gapu iti panangidaulona kadagiti rebelde a nakiranget kadagiti Kastila.

Kadagiti Ilokano a saan pay a makaam-ammo iti kinamaingel ni Gabriela Silang, rebbengna a duktalenda ti kabibiagna tapno maamirisda ti kinatan-okna.

Nayanak ni Marƭa Josefa Gabriela CariƱo idi Marso 19, 1731 sadiay Caniogan, Santa, Ylocos. Ni Anselmo CariƱo, maysa nga Ilokano a komersiante ti amana. Awan ti rekord ti inana a maysa a Tinguian iti San Quintin, Abra. Apo isuna ti Kastila a ni Ignacio CariƱo, taga Galicia, EspaƱa nga immuna a simmangpet iti ili ti Candon idi un-unana a paset ti maika-17 a Siglo.

Dimmakkel ni Gabriela Silang iti sidong ni Padre Tomas Millan, Kura Paroko iti parokiada, ken nagadal iti kaibatoganna iti elementaria iti kombento kalpasan ti nasapa a pannakaisinana kadagiti nagannak kenkuana. Nakikallaysa iti nataengan a baknang idi 1751 babaen ti panangitulag ti nangadaptar kenkuana, ngem nabalo daytoy idi 1754. Kalpasan ti pannakabalona iti umuna nga asawana, naam-ammona ni Diego Silang a lider dagiti rebelde ket nagkasarda idi 1757.

Idi 1762, indeklarar ti Britania ti gubat kontra EspaƱa sadiay Europa a nakaigapuan ti iraraut ken panangsakupda iti paset ti Pilipinas a kolonia dagiti Kastila. Kalpasan ti panangparmek dagiti Briton kadagiti Kastila iti gubat iti Manila Bay idi Oktobre 1762, inyusuat met ni Diego Silang ti rebelion kontra kadagiti Kastila iti Kailokuan iti namnamana a tulongan dagiti Briton a nangdutok kenkuana a mangidaulo ti panagalsa iti Ylocos. Nagbalin ni Gabriela Silang a maysa kadagiti mamagbaga iti asawana a nakikaysa kadagiti pannakirangetda kadagiti Kastila. Kas bales dagiti Kastila ken ni Diego Silang, tinangdananda dagiti nasinged a gayyemna a da Miguel Vicos ken Pedro Becbec a nangpapatay kenkuana iti Vigan idi Mayo 28, 1763.

Kalpasan ti pannakapapatay ni Diego Silang, nagpaing ni Gabriela Silang iti balay ti ulitegna a ni Nicolas CariƱo sadiay Tayum, Abra. Dinutokanna dagiti dua nga immuna a heneralna a da Miguel Flores ken Tagabuen Infiel. Nagbalin isuna a komander dagiti rebelde ket nabigbig ti kinatured ken lideratona kas ti babai a nakalayat iti buneng a nakasakay iti kabalio.

Idi Setiembre 10, 1763, indauluanna dagiti ag-2,000 a pasurotna a rimmaut iti kuta dagiti Kastila iti Vigan, ngem nabilbileg nga amang dagiti 6,000 a nagtipon a puersa dagiti Kastila a buklen dagiti Ilokano, Tagalog ken Kapampangan. Napilitanda a nagsanud ken naglemmeng sadiay Abra.

Idi Setiembre 20, 1763, maysa a puersa dagiti Kastila nga indauluan ni Manuel Arza ti naibaon iti kabambantayan iti Abra a nangbirok iti kampo ni Gabriela Silang. Nangidiayada iti gunggona kadagiti agindeg iti paglemlemmengan dagiti rebelde agingga natuntunanda ida ken dagiti 90 a pasurotna. Dagusda a naipan iti Vigan ket nabitayda babaen ti pannakabekkelda iti plasa iti Vigan nga itan ket ti Plaza Salcedo.

Kas panangbigbig ken ni Gabriela Silang dagiti Pilipino, adu pay a lugar dagiti naipanagan kenkuana kas ti Gabriela Silang Memorial Park iti Abra. Napanaganan pay ti BRP Gabriela Silang ti maysa kadagiti barko a pakigubat ti Philippine Navy. Naawagan pay iti GABRIELA (General Assembly Binding Women for Reforms, Integrity, Equality, Leadership, and Action) ti progresibo a grupo dagiti babbai a nabukel idi 1984 ken nagbalinen a partylist dagiti babbai iti House of Representatives.

Adu man dagiti banag a mangtaginayon iti lagip ken ni Gabriela Silang, ngem rumbeng laeng nga adda met koma naruar a batonlagipna iti Vigan a mangipakaammo iti kinatan-okna kadagiti ganggannaet iti kabibiagna nangruna kadagiti ubbing ken agtutubo nga Ilokano ta isuna ti maibilang a katuredan a babai nga anak ti Kailokuan. ā—